[षक] राजन सर्षप मात्राणि परच छिद्राणि पश्यसि आत्मनॊ बिल्वमात्राणि पश्यन्न अपि न पश्यसि ॥ 1 ॥
मेनका तरिदशेष्व एव तरिदशाश चानु मेनकाम ममैवॊद्रिच्यते जन्म दुःषन्त तव जन्मतः ॥ 2 ॥
कषिताव अटसि राजंस तवम अन्तरिक्षे चराम्य अहम आवयॊर अन्तरं पश्य मेरुसर्षपयॊर इव ॥ 3 ॥
महेन्द्रस्य कुबेरस्य यमस्य वरुणस्य च भवनान्य अनुसंयामि परभावं पश्य मे नृप ॥ 4 ॥
सत्यश चापि परवादॊ ऽयं यं परवक्ष्यामि ते ऽनघ निदर्शनार्थं न दवेषात तच छरुत्वा कषन्तुम अर्हसि ॥ 5 ॥
विरूपॊ यावद आदर्शे नात्मनः पश्यते मुखम मन्यते तावद आत्मानम अन्येभ्यॊ रूपवत्तरम ॥ 6 ॥
यदा तु मुखम आदर्शे विकृतं सॊ ऽभिवीक्षते तदेतरं विजानाति आत्मानं नेतरं जनम ॥ 7 ॥
अतीव रूपसंपन्नॊ न किं चिद अवमन्यते अतीव जल्पन दुर्वाचॊ भवतीह विहेठकः ॥ 8 ॥
मूर्खॊ हि जल्पतां पुंसां शरुत्वा वाचः शुभाशुभाः अशुभं वाक्यम आदत्ते पुरीषम इव सूकरः ॥ 9 ॥
पराज्ञस तु जल्पतां पुंसां शरुत्वा वाचः शुभाशुभाः गुणवद वाक्यम आदत्ते हंसः कषीरम इवाम्भसः ॥ 10 ॥
अन्यान परिवदन साधुर यथा हि परितप्यते तथा परिवदन्न अन्यांस तुष्टॊ भवति दुर्जनः ॥ 11 ॥
अभिवाद्य यथा वृद्धान सन्तॊ गच्छन्ति निर्वृतिम एवं सज्जनम आक्रुश्य मूर्खॊ भवति निर्वृतः ॥ 12 ॥
सुखं जीवन्त्य अदॊषज्ञा मूर्खा दॊषानुदर्शिनः यत्र वाच्याः परैः सन्तः परान आहुस तथाविधान ॥ 13 ॥
अतॊ हास्यतरं लॊके किं चिद अन्यन न विद्यते इदं दुर्जन इत्य आह दुर्जनः सज्जनं सवयम ॥ 14 ॥
सत्यधर्मच्युतात पुंसः करुद्धाद आशीविषाद इव अनास्तिकॊ ऽपय उद्विजते जनः किं पुनर आस्तिकः ॥ 15 ॥
सवयम उत्पाद्य वै पुत्रं सदृशं यॊ ऽवमन्यते तस्य देवाः शरियं घनन्ति न च लॊकान उपाश्नुते ॥ 16 ॥
कुलवंशप्रतिष्ठां हि पितरः पुत्रम अब्रुवन उत्तमं सर्वधर्माणां तस्मात पुत्रं न संत्यजेत ॥ 17 ॥
सवपत्नी परभवान पञ्च लब्धान करीतान विवर्धितान कृतान अन्यासु चॊत्पन्नान पुत्रान वै मनुर अब्रवीत ॥ 18 ॥
धर्मकीर्त्य आवहा नॄणां मनसः परीतिवर्धनाः तरायन्ते नरकाज जाताः पुत्रा धर्मप्लवाः पितॄन ॥ 19 ॥
स तवं नृपतिशार्दूल न पुत्रं तयक्तुम अर्हसि आत्मानं सत्यधर्मौ च पालयानॊ महीपते नरेन्द्र सिंहकपटं न वॊढुं तवम इहार्हसि ॥ 20 ॥
वरं कूपशताद वापी वरं वापी शतात करतुः वरं करतुशतात पुत्रः सत्यं पुत्रशताद वरम ॥ 21 ॥
अश्वमेध सहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम अश्वमेध सहस्राद धि सत्यम एव विशिष्यते ॥ 22 ॥
सर्ववेदाधिगमनं सर्वतीर्थावगाहनम सत्यं च वदतॊ राजन समं वा सयान न वा समम ॥ 23 ॥
नास्ति सत्यात परॊ धर्मॊ न सत्याद विद्यते परम न हि तीव्रतरं किं चिद अनृताद इह विद्यते ॥ 24 ॥
राजन सत्यं परं बरह्मसत्यं च समयः परः मा तयाक्षीः समयं राजन सत्यं संगतम अस्तु ते ॥ 25 ॥
अनृते चेत परसङ्गस ते शरद्दधासि न चेत सवयम आत्मनॊ हन्त गच्छामि तवादृशे नास्ति संगतम ॥ 26 ॥
ऋते ऽपि तवयि दुःषन्त शौल राजावतंसकाम चतुरन्ताम इमाम उर्वीं पुत्रॊ मे पालयिष्यति ॥ 27 ॥
[व] एतावद उक्त्वा वचनं परातिष्ठत शकुन्तला अथान्तरिक्षे दुःषन्तं वाग उवाचाशरीरिणी ऋत्विक पुरॊहिताचार्यैर मन्त्रिभिश चावृतं तदा ॥ 28 ॥
भस्त्रा माता पितुः पुत्रॊ येन जातः स एव सः भरस्व पुत्रं दुःषन्त मावमंस्थाः शकुन्तलाम ॥ 29 ॥
रेतॊधाः पुत्र उन्नयति नरदेव यमक्षयात तवं चास्य धाता गर्भस्य सत्यम आह शकुन्तला ॥ 30 ॥
जाया जनयते पुत्रम आत्मनॊ ऽङगं दविधाकृतम तस्माद भरस्व दुःषन्त पुत्रं शाकुन्तलं नृप ॥ 31 ॥
अभूतिर एषा कस तयज्याज जीवञ जीवन्तम आत्मजम शाकुन्तलं महात्मानं दौःषन्तिं भर पौरव ॥ 32 ॥
भर्तव्यॊ ऽयं तवया यस्माद अस्माकं वचनाद अपि तस्माद भवत्व अयं नाम्ना भरतॊ नाम ते सुतः ॥ 33 ॥
तच छरुत्वा पौरवॊ राजा वयाहृतं वै दिवौकसाम पुरॊहितम अमात्यांश च संप्रहृष्टॊ ऽबरवीद इदम ॥ 34 ॥
शृण्वन्त्व एतद भवन्तॊ ऽसय देवदूतस्य भाषितम अहम अप्य एवम एवैनं जानामि सवयम आत्मजम ॥ 35 ॥
यद्य अहं वचनाद एव गृह्णीयाम इमम आत्मजम भवेद धि शङ्का लॊकस्य नैवं शुद्धॊ भवेद अयम ॥ 36 ॥
तं विशॊध्य तदा राजा देवदूतेन भारत हृष्टः परमुदितश चापि परतिजग्राह तं सुतम ॥ 37 ॥
मूर्ध्नि चैनम उपाघ्राय सस्नेहं परिषस्वजे सभाज्यमानॊ विप्रैश च सतूयमानश च बन्दिभिः स मुदं परमां लेभे पुत्र संस्पर्शजां नृपः ॥ 38 ॥
तां चैव भार्यां धर्मज्ञः पूजयाम आस धर्मतः अब्रवीच चैव तां राजा सान्त्वपूर्वम इदं वचः ॥ 39 ॥
कृतॊ लॊकपरॊक्षॊ ऽयं संबन्धॊ वै तवया सह तस्माद एतन मया देवि तवच छुद्ध्य अर्थं विचारितम ॥ 40 ॥
मन्यते चैव लॊकस ते सत्रीभावान मयि संगतम पुत्रश चायं वृतॊ राज्ये मया तस्माद विचारितम ॥ 41 ॥
यच च कॊपितयात्यर्थं तवयॊक्तॊ ऽसम्य अप्रियं परिये परणयिन्या विशालाक्षि तत कषान्तं ते मया शुभे ॥ 42 ॥
ताम एवम उक्त्वा राजर्षिर दुःषन्तॊ महिषीं परियाम वासॊभिर अन्नपानैश च पूजयाम आस भारत ॥ 43 ॥
दुःषन्तश च ततॊ राजा पुत्रं शाकुन्तलं तदा भरतं नामतः कृत्वा यौवराज्ये ऽभयषेचयत ॥ 44 ॥
तस्य तत परथितं चक्रं परावर्तत महात्मनः भास्वरं दिव्यम अजितं लॊकसंनादनं महत ॥ 45 ॥
स विजित्य महीपालांश चकार वशवर्तिनः चकार च सतां धर्मं पराप चानुत्तमं यशः ॥ 46 ॥
स राजा चक्रवर्त्य आसीत सार्वभौमः परतापवान ईजे च बहुभिर यज्ञैर यथा शक्रॊ मरुत्पतिः ॥ 47 ॥
याजयाम आस तं कण्वॊ दक्षवद भूरिदक्षिणम शरीमान गॊविततं नाम वाजिमेधम अवाप सः यस्मिन सहस्रं पद्मानां कण्वाय भरतॊ ददौ ॥ 48 ॥
भरताद भारती कीर्तिर येनेदं भारतं कुलम अपरे ये च पूर्वे च भारता इति विश्रुताः ॥ 49 ॥
भरतस्यान्ववाये हि देवकल्पा महौजसः बभूवुर बरह्मकल्पाश च बहवॊ राजसत्तमः ॥ 50 ॥
येषाम अपरिमेयानि नामधेयानि सर्वशः तेषां तु ते यथामुख्यं कीर्तयिष्यामि भारत महाभागान देवकल्पान सत्यार्जव परायणान ॥ 51 ॥
आदिपर्व · Adi Parva
अध्याय 69
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 70