[स] विरथं तं समासाद्य चित्रसेनं मनस्विनम रथम आरॊपयाम आस विकर्णस तनयस तव ॥ 1 ॥
तस्मिंस तथा वर्तमाने तुमुले संकुले भृशम भीष्मः शांतनवस तूर्णं युधिष्ठिरम उपाद्रवत ॥ 2 ॥
ततः सरथनागाश्वाः समकम्पन्त सृञ्जयाः मृत्यॊर आस्यम अनुप्राप्तं मेनिरे च युधिष्ठिरम ॥ 3 ॥
यिधिष्ठिरॊ ऽपि कौरव्य यमाभ्यां सहितः परभुः महेष्वासं नरव्याघ्रं भीष्मं शांतनवं ययौ ॥ 4 ॥
ततः शरसहस्राणि परमुञ्चन पाण्डवॊ युधि भीष्मं संछादयाम आस यथा मेघॊ दिवाकरम ॥ 5 ॥
तेन सम्यक परणीतानि शरजालानि भारत पतिजग्राह गाङ्गेयः शतशॊ ऽथ सहस्रशः ॥ 6 ॥
तथैव शरजालानि भीष्मेणास्तानि मारिष आकाशे समदृश्यन्त खगमानां वरजा इव ॥ 7 ॥
निमेषार्धाच च कौनेयं भीष्मः शांतनवॊ युधि अदृश्यं समरे चक्रे शरजालेन भागशः ॥ 8 ॥
ततॊ युधिष्ठिरॊ राजा कौरव्यस्य महात्मनः नाराचं परेषयाम आस करुद्ध आशीविषॊपमम ॥ 9 ॥
असंप्राप्तं ततस तं तु कषुरप्रेण महारथः चिच्छेद समरे राजन भीष्मस तस्य धनुश्च्युतम ॥ 10 ॥
तं तु छित्त्वा रणे भीष्मॊ नाराचं कालसंमितम निजघ्ने कौरवेन्द्रस्य हयान काञ्चनभूषणान ॥ 11 ॥
हताश्वं तु रथं तयक्त्वा धर्मपुत्रॊ युधिष्ठिरः आरुरॊह रथं तूर्णं नकुलस्य महात्मनः ॥ 12 ॥
यमाव अपि सुसंक्रुद्धः समासाद्य रणे तदा शरैः संछादयाम आस भीष्मः परपुरंजयः ॥ 13 ॥
तौ तु दृष्ट्वा महाराज भीष्मबाणप्रपीडितौ जगामाथ परां चिन्तां भीष्मस्य वधकाङ्क्षया ॥ 14 ॥
ततॊ युधिष्ठिरॊ वश्यान राज्ञस तान समचॊदयत भीष्मं शांतनवं सर्वे निहतेति सुहृद्गणान ॥ 15 ॥
ततस ते पार्थिवाः सर्वे शरुत्वा पार्थस्य भाषितम महता रथवंशेन परिवव्रुः पितामहम ॥ 16 ॥
स समन्तात परिवृतः पिता देवव्रतस तव चिक्रीद धनुषा राजन पातयानॊ महारथान ॥ 17 ॥
तं चरन्तं रणे पार्था ददृशुः कौरवं युधि मृगमध्यं परविश्येव यथा सिंहशिशुं वने ॥ 18 ॥
तर्जयानं रणे शूरांस तरासयानं च सायकैः दृष्ट्वा तरेसुर महाराज सिंहं मृगगणा इव ॥ 19 ॥
रणे भरत सिंहस्य ददृशुः कषत्रिया गतिम अग्नेर वायुसहायस्य यथा कक्षं दिधक्षतः ॥ 20 ॥
शिरांसि रथिनां भीष्मः पातयाम आस संयुगे तालेभ्य इव पक्वानि फलानि कुशलॊ नरः ॥ 21 ॥
पतद्भिश च महाराज शिरॊभिर धरणीतले बभूव तुमुलः शब्दः पतताम अश्मनाम इव ॥ 22 ॥
तस्मिंस तु तुमुले युद्धे वर्तमाने सुदारुणे सर्वेषाम एव सैन्यानाम आसीद वयतिकरॊ महान ॥ 23 ॥
भिन्नेषु तेषु वयूहेषु कषत्रिया इतरेतरम एकम एकं समाहूय युद्धायैवॊपतस्थिरे ॥ 24 ॥
शिखण्डी तु समासाद्य भरतानां पितामहम अभिदुद्राव वेगेन तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत ॥ 25 ॥
अनादृत्य ततॊ भीष्मस तं शिखण्डिनम आहवे परययौ सृञ्जयान करुद्धः सत्रीत्वं चिन्त्य शिखण्डिनः ॥ 26 ॥
सृञ्जयास तु ततॊ हृष्टा दृष्ट्वा भीष्मं महारथम सिंहनादान बहुविधांश चक्रुः शङ्खविमिश्रितान ॥ 27 ॥
ततः परववृते युद्धं वयतिषक्त रथद्विपम अपरां दिशम आस्थाय सथिते सवितरि परभॊ ॥ 28 ॥
धृष्टद्युम्नॊ ऽथ पाञ्चाल्यः सात्यकिश च महारथः पीडयन्तौ भृशं सैन्यं शक्तितॊमरवृष्टिभिः शस्त्रैश च बहुभी राजञ जघ्नतुस तावकान रणे ॥ 29 ॥
ते हन्यमानाः समरे तावकाः पुरुषर्षभ आर्यां युद्धे मतिं कृत्वा न तयजन्ति सम संयुगम यथॊत्साहं च समरे जघ्नुर लॊकं महारथाः ॥ 30 ॥
तत्राक्रन्दॊ महान आसीत तावकानां महात्मनाम वध्यतां समरे राजन पार्षतेन महात्मना ॥ 31 ॥
तं शरुत्वा निनदं घॊरं तावकानां महारथौ विन्दानुविन्दाव आवन्त्यौ पार्षतं पत्युपस्थितौ ॥ 32 ॥
तौ तस्य तुरगान हत्वा तवरमाणौ महारथौ छादयाम आसतुर उभौ शरवर्षेण पार्षतम ॥ 33 ॥
अवप्लुत्याथ पाञ्चाल्यॊ रथात तूर्णं महाबलः आरुरॊह रथं तूर्णं सात्यकेः सुमहात्मनः ॥ 34 ॥
ततॊ युधिष्ठिरॊ राजा महत्या सेनया वृतः आवन्त्यौ समरे करुद्धाव अभ्ययात स परंतपौ ॥ 35 ॥
तथैव तव पुत्रॊ ऽपि सर्वॊद्यॊगेन मारिष विन्दानुविन्दाव आवन्त्यौ परिवार्यॊपतस्थिवान ॥ 36 ॥
अर्जुनश चापि संक्रुद्धः कषत्रियान कषत्रियर्षभ अयॊधयत संग्रामे वर्ज पाणिर इवासुरान ॥ 37 ॥
दरॊणश च समरे करुद्धः पुत्रस्य परियकृत तव वयधमत सर्वपाञ्चालांस तूलराशिम इवानलः ॥ 38 ॥
दुर्यॊधन पुरॊगास तु पुत्रास तव विशां पते परिवार्य रणे भीष्मं युयुधुः पाण्डवैः सह ॥ 39 ॥
ततॊ दुर्यॊधनॊ राजा लॊहितायति भास्करे अब्रवीत तावकान सर्वांस तवरध्वम इति भारत ॥ 40 ॥
युध्यतां तु तथा तेषां कुर्वतां कर्म दुष्करम अस्तं गिरिम अथारूढे न परकाशति भास्करे ॥ 41 ॥
परावर्तत नदी घॊरा शॊणितौघतरङ्गिणी गॊमायुगणसंकीर्णा कषणेन रजनी मुखे ॥ 42 ॥
शिवाभिर अशिवाभिश च रुवद्भिर भैरवं रवम घॊरम आयॊधनं जज्ञे भूतसंघ समाकुलम ॥ 43 ॥
राक्षसाश च पिशाचाश च तथान्ये पिशिताशनाः समन्ततॊ वयदृश्यन्त शतशॊ ऽथ सहस्रशः ॥ 44 ॥
अर्जुनॊ ऽथ सुशर्मादीन राज्ञस तान सपदानुगान विजित्य पृतना मध्ये ययौ सवशिबिरं परति ॥ 45 ॥
युधिष्ठिरॊ ऽपि कौरव्यॊ भरातृभ्यां सहितस तदा ययौ सवशिबिरं राजा निशायां सेनया वृतः ॥ 46 ॥
भीमसेनॊ ऽपि राजेन्द्र दुर्यॊधनमुखान रथान अवजित्य ततः संख्ये ययौ सवशिबिरं परति ॥ 47 ॥
दुर्यॊधनॊ ऽपि नृपतिः परिवार्य महारणे भीष्मं शांतनवं तूर्णं परयातः शिबिरं परति ॥ 48 ॥
दरॊणॊ दरौणिः कृपः शल्यः कृतवर्मा च सात्वतः परिवार्य चमूं सर्वां परययुः शिबिरं परति ॥ 49 ॥
तथैव सात्यकी राजन धृष्टद्युम्नश च पार्षतः परिवार्य रणे यॊधान ययतुः शिबिरं परति ॥ 50 ॥
एवम एते महाराज तावकाः पाण्डवैः सह पर्यवर्तन्त सहिता निशाकाले परंतपाः ॥ 51 ॥
ततः सवशिबिरं गत्वा पाण्डवाः कुरवस तथा नयविशन्त महाराज पूजयन्तः परस्परम ॥ 52 ॥
रक्षां कृत्वात्मनः शूरा नयस्य गुल्मान यथाविधि अपनीय च शल्यांस ते सनात्वा च विविधैर जलैः ॥ 53 ॥
कृतस्वस्त्ययनाः सर्वे संस्तूयन्तश च बन्दिभिः गीतवादित्रशब्देन वयक्रीडन्त यशस्विनः ॥ 54 ॥
मुहूर्तम इव तत सर्वम अभवत सवर्गसंनिभम न हि युद्धकथां कां चित तत्र चक्रुर महारथाः ॥ 55 ॥
ते परसुप्ते बले तत्र परिश्रान्त जने नृप हस्त्यश्वबहुले राजन परेक्षणीये बभूवतुः ॥ 56 ॥
भीष्मपर्व · Bhishma Parva
अध्याय 82
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 83