[वै] तमसाभिप्लुते लॊके रजसा चैव भारत वयतिष्ठन वै मुहूर्तं तु वयूढानीकाः परहारिणः ॥ 1 ॥
ततॊ ऽनधकारं परणुदन्न उदतिष्ठत चन्द्रमाः कुर्वाणॊ विमलां रात्रिं नन्दयन कषत्रियान युधि ॥ 2 ॥
ततः परकाशम आसाद्य पुनर युद्धम अवर्तत घॊररूपं ततस ते सम नावेक्षन्त परस्परम ॥ 3 ॥
ततः सुशर्मा तरैगर्तः सह भरात्रा यवीयसा अभ्यद्रवन मत्स्यराजं रथव्रातेन सर्वशः ॥ 4 ॥
ततॊ रथाभ्यां परस्कन्द्य भरातरौ कषत्रिय रषभौ गदापाणी सुसंरब्धौ समभ्यद्रवतां हयान ॥ 5 ॥
तथैव तेषां तु बलानि तानि; करुद्धान्य अथान्यॊन्यम अभिद्रवन्ति गदासिखड्गैश च परश्वधैश च; परासैश च तीक्ष्णाग्रसुपीतधारैः ॥ 6 ॥
बलं तु मत्स्यस्य बलेन राजा; सर्वं तरिगर्ताधिपतिः सुशर्मा परमथ्य जित्वा च परसह्य मत्स्यं; विराटम ओजस्विनम अभ्यधावत ॥ 7 ॥
तौ निहत्य पृथग धुर्याव उभौ च पार्ष्णिसारथी विरथं मत्स्यराजानं जीवग्राहम अगृह्णताम ॥ 8 ॥
तम उन्मथ्य सुशर्मा तु रुदतीं वधुकाम इव सयन्दनं सवं समारॊप्य परययौ शीघ्रवाहनः ॥ 9 ॥
तस्मिन गृहीते विरथे विराटे बलवत्तरे पराद्रवन्त भयान मत्स्यास तरिगर्तैर अर्दिता भृशम ॥ 10 ॥
तेषु संत्रास्यमानेषु कुन्तीपुत्रॊ युधिष्ठिरः अभ्यभाषन महाबाहुं भीमसेनम अरिंदमम ॥ 11 ॥
मत्स्यराजः परामृष्टस तरिगर्तेन सुशर्मणा तं मॊक्षय महाबाहॊ न गच्छेद दविषतां वशम ॥ 12 ॥
उषिताः समः सुखं सर्वे सर्वकामैः सुपूजिताः भीमसेन तवया कार्या तस्य वासस्य निष्कृतिः ॥ 13 ॥
[भीमस] अहम एनं परित्रास्ये शासनात तव पार्थिव पश्य मे सुमहत कर्म युध्यतः सह शत्रुभिः ॥ 14 ॥
सवबाहुबलम आश्रित्य तिष्ठ तवं भरातृभिः सह एकान्तम आश्रितॊ राजन पश्य मे ऽदय पराक्रमम ॥ 15 ॥
सुस्कन्धॊ ऽयं महावृक्षॊ गदा रूप इव सथितः एनम एव समारुज्य दरावयिष्यामि शात्रवान ॥ 16 ॥
[वै] तं मत्तम इव मातङ्गं वीक्षमाणं वनस्पतिम अब्रवीद भरातरं वीरं धर्मराजॊ युधिष्ठिरः ॥ 17 ॥
मा भीम साहसं कार्षीस तिष्ठत्व एष वनस्पतिः मा तवा वृक्षेण कर्माणि कुर्वाणम अति मानुषम जनाः समवबुध्येरन भीमॊ ऽयम इति भारत ॥ 18 ॥
अन्यद एवायुधं किं चित परतिपद्यस्व मानुषम चापं वा यदि वा शक्तिं निस्त्रिंशं वा परश्वधम ॥ 19 ॥
यद एव मानुषं भीम भवेद अन्यैर अलक्षितम तद एवायुधम आदाय मॊक्षयाशु महीपतिम ॥ 20 ॥
यमौ च चक्ररक्षौ ते भवितारौ महाबलौ वयूहतः समरे तात मत्स्यराजं परीप्सतः ॥ 21 ॥
ततः समस्तास ते सर्वे तुरगान अभ्यचॊदयन दिव्यम अस्त्रं विकुर्वाणास तरिगर्तान परत्यमर्षणाः ॥ 22 ॥
तान निवृत्तरथान दृष्ट्वा पाण्डवान सा महाचमूः वैराटी परमक्रुद्धा युयुधे परमाद्भुतम ॥ 23 ॥
सहस्रं नयवधीत तत्र कुन्तीपुत्रॊ युधिष्ठिरः भीमः सप्तशतान यॊधान परलॊकम अदर्शयत नकुलश चापि सप्तैव शतानि पराहिणॊच छरैः ॥ 24 ॥
शतानि तरीणि शूराणां सहदेवः परतापवान युधिष्ठिर समादिष्टॊ निजघ्ने पुरुषर्षभः भित्त्वा तां महतींसेनां तरिगर्तानां नरर्षभ ॥ 25 ॥
ततॊ युधिष्ठिरॊ राजा तवरमाणॊ महारथः अभिद्रुत्य सुषर्माणं शरैर अभ्यतुदद भृशम ॥ 26 ॥
सुशर्मापि सुसंक्रुद्धस तवरमाणॊ युधिष्ठिरम अविध्यन नवभिर बाणैश चतुर्भिश चतुरॊ हयान ॥ 27 ॥
ततॊ राजन्न आशु कारी कुन्तीपुत्रॊ वृकॊदरः समासाद्य सुशर्माणम अश्वान अस्य वयपॊथयत ॥ 28 ॥
पृष्ठगॊपौ च तस्याथ हत्वा परमसायकैः अथास्य सारथिं करुद्धॊ रथॊपस्थाद अपाहरत ॥ 29 ॥
चक्ररक्षश च शूरश च शॊणाश्वॊ नाम विश्रुतः स भयाद दवैरथं दृष्ट्वा तरैगर्तं पराजहत तदा ॥ 30 ॥
ततॊ विराटः परस्कन्द्य रथाद अथ सुशर्मणः गदाम अस्य परामृश्य तम एवाजघ्निवान बली स चचार गदापाणिर वृद्धॊ ऽपि तरुणॊ यथा ॥ 31 ॥
भीमस तु भीमसंकाशॊ रथात परस्कन्द्य कुण्डली तरिगर्तराजम आदत्त सिंहक्शुद्र मृगं यथा ॥ 32 ॥
तस्मिन गृहीते विरथे तरिगर्तानां महारथे अभज्यत बलं सर्वं तरैगर्तं तद्भयातुरम ॥ 33 ॥
निवर्त्य गास ततः सर्वाः पाण्डुपुत्रा महाबलाः अवजित्य सुशर्माणं धनं चादाय सर्वशः ॥ 34 ॥
सवबाहुबलसंपन्ना हरीनिषेधा यतव्रताः संग्रामशिरसॊ मध्ये तां रात्रिं सुखिनॊ ऽवसन ॥ 35 ॥
ततॊ विराटः कौन्तेयान अति मानुषविक्रमान अर्चयाम आस वित्तेन मानेन च महारथान ॥ 36 ॥
[विराट] यथैव मम रत्नानि युष्माकं तानि वै तथा कार्यं कुरुत तैः सर्वे यथाकामं यथासुखम ॥ 37 ॥
ददान्य अलं कृताः कन्या वसूनि विविधानि च मनसश चाप्य अभिप्रेतं यद वः शत्रुनिबर्हणाः ॥ 38 ॥
युष्माकं विक्रमाद अद्य मुक्तॊ ऽहं सवस्तिमान इह तस्माद भवन्तॊ मत्स्यानाम ईश्वराः सर्व एव हि ॥ 39 ॥
[वै] तथाभिवादिनं मत्स्यं कौरवेयाः पृथक पृथक ऊचुः पराञ्जलयः सर्वे युधिष्ठिरपुरॊगमाः ॥ 40 ॥
परतिनन्दाम ते वाक्यं सर्वं चैव विशां पते एतेनैव परतीताः समॊ यत तवं मुक्तॊ ऽदय शत्रुभिः ॥ 41 ॥
अथाब्रवीत परीतमना मत्स्यराजॊ युधिष्ठिरम पुनर एव महाबाहुर विराटॊ राजसत्तमः एहि तवाम अभिषेक्ष्यामि मत्स्यराजॊ ऽसतु नॊ भवान ॥ 42 ॥
मनसश चाप्य अभिप्रेतं यत ते शत्रुनिबर्हण तत ते ऽहं संप्रदास्यामि सर्वम अर्हति नॊ भवान ॥ 43 ॥
रत्नानि गाः सुवर्णं च मणिमुक्तम अथापि वा वैयाघ्रपद्य विप्रेन्द्र सर्वथैव नमॊ ऽसतु ते ॥ 44 ॥
तवत्कृते हय अद्य पश्यामि राज्यम आत्मानम एव च यतश च जातः संरम्भः स च शत्रुर वशंगतः ॥ 45 ॥
ततॊ युधिष्ठिरॊ मत्स्यं पुनर एवाभ्यभाषत परतिनन्दामि ते वाक्यं मनॊ जञं मत्स्यभाषसे ॥ 46 ॥
आनृशंस्य परॊ नित्यं सुसुखः सततं भव गच्छन्तु दूतास तवरितं नगरं तव पार्थिव सुहृदां परियम आख्यातुं घॊषयन्तु च ते जयम ॥ 47 ॥
ततस तद वचनान मत्स्यॊ दूतान राजा समादिशत आचक्षध्वं पुरं गत्वा संग्रामे विजयं मम ॥ 48 ॥
कुमाराः समलं कृत्यपर्यागच्छन्तु मे पुरात वादित्राणि च सर्वाणि गणिकाश च सवलं कृताः ॥ 49 ॥
ते गत्वा केवलां रात्रिम अथ सूर्यॊदयं परति विराटस्य पुराभ्याशे दूता जयम अघॊषयन ॥ 50 ॥
विराटपर्व · Virata Parva
अध्याय 32
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 33