[वै] एवम उक्तस तु भीमेन समितं कृत्वा पलवंगमः यदि ते ऽहम अनुग्राह्यॊ दर्शयात्मानम आत्मना ॥ 1 ॥
[वै] एवम उक्तस तु भीमेन समितं कृत्वा पलवंगमः तद रूपं दर्शयाम आस यद वै सागरलङ्घने ॥ 2 ॥
भरातुः परियम अभीप्सन वै चकार सुमहद वपुः देहस तस्य ततॊ ऽतीव वर्धत्य आयाम विस्तरैः ॥ 3 ॥
तद रूपं कदली सन्दं छादयन्न अमितद्युतिः गिरेश चॊच्छ्रयम आगम्य तस्थौ तत्र स वानरः ॥ 4 ॥
समुच्छ्रितमहाकायॊ दवितीय इव पर्वतः ताम्रेक्षणस तीक्ष्णदंस्त्रॊ भृकुटी कृतलॊचनः दीर्घलाङ्गूलम आविध्य दिशॊ वयाप्य सथितः कपिः ॥ 5 ॥
तद रूपं महद आलक्ष्य भरातुः कौरवनन्दनः विसिस्मिये तदा भीमॊ जहृषे च पुनः पुनः ॥ 6 ॥
तम अर्कम इव तेजॊभिः सौवर्णम इव पर्वतम परदीप्तम इव चाकाशं दृष्ट्वा भीमॊ नयमीलयत ॥ 7 ॥
आबभाषे च हनुमान भीमसेनं समयन्न इव एतावद इह शक्तस तवं रूपं दरष्टुं ममानघ ॥ 8 ॥
वर्धे ऽहं चाप्य अतॊ भूयॊ यावन मे मनसेप्सितम भीम शत्रुषु चात्यर्थं वर्धते मूर्तिर ओजसा ॥ 9 ॥
तद अद्भुतं महारौद्रं विन्ध्यमन्दर संनिभम दृष्ट्वा हनूमतॊ वर्ष्म संभ्रान्तः पवनात्म जः ॥ 10 ॥
परत्युवाच ततॊ भीमः संप्रहृष्टतनूरुहः कृताञ्जलिर अदीनात्मा हनूमन्तम अवस्थितम ॥ 11 ॥
दृष्टं परमाणं विपुलं शरीरस्यास्य ते विभॊ संहरस्व महावीर्यस्वयम आत्मानम आत्मना ॥ 12 ॥
न हि शक्नॊमि तवां दरष्टुं दिवाकरम इवॊदितम अप्रमेयम अनाधृष्यं मैनाकम इव पर्वतम ॥ 13 ॥
विस्मयश चैव मे वीर सुमहान मनसॊ ऽदय वै यद रामस तवयि पार्श्वस्थे सवयं रावणम अभ्यगात ॥ 14 ॥
तवम एव शक्तस तां लङ्कां सयॊधां सहवाहनाम सवबाहुबलम आश्रित्य विनाशयितुम ओजसा ॥ 15 ॥
न हि ते किं चिद अप्राप्यं मारुतात्मज विद्यते तव नैकस्य पर्याप्तॊ रावणः सगणॊ युधि ॥ 16 ॥
एवम उक्तस तु भीमेन हनूमान पलवगर्षभः परत्युवाच ततॊ वाक्यं सनिग्धगन्भीरया गिरा ॥ 17 ॥
एवम एतन महाबाहॊ यथा वदसि भारत भीमसेन न पर्याप्तॊ ममासौ राक्षसाधमः ॥ 18 ॥
मया तु तस्मिन निहते रावणे लॊककन्तके कीर्तिर नश्येद राघवस्य तत एतद उपेक्षितम ॥ 19 ॥
तेन वीरेण हत्वा तु सगणं राक्षसाधिपम आनीता सवपुरं सीता लॊके कीर्तिश च सथापिता ॥ 20 ॥
तद गच्छ विपुलप्रज्ञ भरातुः परियहिते रतः अरिष्टं कषेमम अध्वानं वायुना परिरक्षितः ॥ 21 ॥
एष पन्थाः कुरुश्रेष्ठ सौगन्धिक वनाय ते दरक्ष्यसे धनदॊद्यानं रक्षितं यक्षराक्षसैः ॥ 22 ॥
न च ते तरसा कार्यः कुसुमावचयः सवयम दैवतानि हि मान्यानि पुरुषेण विशेषतः ॥ 23 ॥
बलिहॊमनमस्कारैर मन्त्रैश च भरतर्षभ दैवतानि परसादं हि भक्त्या कुर्वन्ति भारत ॥ 24 ॥
मा तात साहसं कार्षीः सवधर्मम अनुपालय सवधर्मस्थः परं धर्मं बुध्यस्वागमयस्व च ॥ 25 ॥
विज्ञातव्यॊ विभागेन यत्र मुह्यन्त्य अबुद्धयः धर्मॊ वै वेदितुं शक्यॊ बृहस्पतिसमैर अपि ॥ 26 ॥
अधर्मॊ यत्र धर्माख्यॊ धर्मश चाधर्मसंज्ञितः विज्ञातव्यॊ विभागेन यत्र मुह्यन्त्य अबुद्धयः ॥ 27 ॥
आचार संभवॊ धर्मॊ धर्माद वेदाः समुत्थिताः वेदैर यज्ञाः समुत्पन्ना यज्ञैर देवाः परतिष्ठिताः ॥ 28 ॥
वेदाचार विधानॊक्तैर यज्ञैर धार्यन्ति देवताः बृहस्पत्युशनॊक्तैश च नयैर धार्यन्ति मानवाः ॥ 29 ॥
पन्या करवनिज्याभिः कृष्याथॊ यॊनिपॊषणैः वार्तया धार्यते सर्वं धर्मैर एतैर दविजातिभिः ॥ 30 ॥
तरयी वार्ता दण्डनीतिस तिस्रॊ विद्या विजानताम ताभिः सम्यक परयुक्ताभिर लॊकयात्रा विधीयते ॥ 31 ॥
सा चेद धर्मक्रिया न सयात तरयीधर्मम ऋते भुवि दण्डनीतिम ऋते चापि निर्मर्यादम इदं भवेत ॥ 32 ॥
वार्ता धर्मे हय अवर्तन्त्यॊ विनश्येयुर इमाः परजाः सुप्रवृत्तैर तरिभिर हय एतैर धर्मैः सूयन्ति वै परजाः ॥ 33 ॥
दविजानाम अमृतं धर्मॊ हय एकश चैवैक वर्णिकः यज्ञाध्ययन दानानि तरयः साधारणाः समृताः ॥ 34 ॥
याजनाध्यापने चॊभे बराह्मणानां परतिग्रहः पालनं कषत्रियाणां वै वैश्य धर्मश च पॊषणम ॥ 35 ॥
शुश्रूषा तु दविजातीनां शूद्राणां धर्म उच्यते भैक्ष हॊमव्रतैर हीनास तथैव गुरुवासिनाम ॥ 36 ॥
कषत्रधर्मॊ ऽतर कौन्तेय तव धर्माभिरक्षणम सवधर्मं परतिपद्यस्व विनीतॊ नियतेन्द्रियः ॥ 37 ॥
वृद्धैर संमन्त्र्य सद्भिश च बुद्धिमद्भिः शरुतान्वितैः सुस्थितः शास्ति दन्देन वयसनी परिभूयते ॥ 38 ॥
निग्रहानुग्रहैः सम्यग यदा राजा परवर्तते तदा भवति लॊकस्य मर्यादा सुव्यवस्थिता ॥ 39 ॥
तस्माद देशे च दुर्गे च शत्रुमित्र बलेषु च नित्यं चारेण बॊद्धव्यं सथानं वृद्धिः कषयस तथा ॥ 40 ॥
राज्ञाम उपायाश चत्वारॊ बुद्धिमन्त्रः पराक्रमः निग्रहानुग्रहौ चैव दाक्ष्यं तत कार्यसाधनम ॥ 41 ॥
साम्ना दानेन भेदेन दन्देनॊपेक्षणेन च साधनीयानि कार्याणि समास वयास यॊगतः ॥ 42 ॥
मन्त्रमूला नयाः सर्वे चाराश च भरतर्षभ सुमन्त्रितैर नयैः सिद्धिस तद्विदैः सह मन्त्रयेत ॥ 43 ॥
सत्रिया मूधेन लुब्धेन बालेन लघुना तथा न मन्त्रयेत गुह्यानि येषु चॊन्माद लक्षणम ॥ 44 ॥
मन्त्रयेत सह विद्वद्भिः शक्तैः कर्माणि कारयेत सनिग्धैश च नीतिविन्यासान मूर्खान सर्वत्र वर्जयेत ॥ 45 ॥
धार्मिकान धर्मकार्येषु अर्थकार्येषु पण्डितान सत्रीषु कलीबान नियुञ्जीत करूरान करूरेषु कर्मसु ॥ 46 ॥
सवेभ्यश चैव परेभ्यश च कार्याकार्यसमुद्भवा बुद्धिः कर्मसु विज्ञेया रिपूणां च बलाबलम ॥ 47 ॥
बुद्ध्या सुप्रतिपन्नेषु कुर्यात साधु परिग्रहम निग्रहं चाप्य अशिष्टेषु निर्मर्यादेषु कारयेत ॥ 48 ॥
निग्रहे परग्रहे सम्यग यदा राजा परवर्तते तदा भवति लॊकस्य मर्यादा सुव्यवस्थिता ॥ 49 ॥
एष ते विहितः पार्थ घॊरॊ धर्मॊ दुरन्वयः तं सवधर्मविभागेन विनयस्थॊ ऽनुपालय ॥ 50 ॥
तपॊ धर्मदमेज्याभिर विप्रा यान्ति यथा दिवम दानातिथ्य करिया धर्मैर यान्ति वैश्याश च सद्गतिम ॥ 51 ॥
कषत्रं याति तथा सवर्गं भुवि निग्रहपालनैः सम्यक परनीय दण्डं हि कामद्वेषविवर्जिताः अलुब्धा विगतक्रॊधाः सतां यान्ति सलॊकताम ॥ 52 ॥
वनपर्व · Vana Parva
अध्याय 149
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 150