धर्मDharmic Data

अनुशासनपर्व · Anushasana Parva

अध्याय 4

  1. [भ] शरूयतां पार्थ तत्त्वेन विश्वामित्रॊ यथा पुरा बराह्मणत्वं गतस तात बरह्मर्षित्वं तथैव च ॥ 1 ॥

  2. भरतस्यान्वये चैवाजमीढॊ नाम पार्थिवः बभूव भरतश्रेष्ठ यज्वा धर्मभृतां वरः ॥ 2 ॥

  3. तस्य पुत्रॊ मना आसीज जह्नुर नाम नरेश्वरः दुहितृत्वम अनुप्राप्ता गङ्गा यस्य महात्मनः ॥ 3 ॥

  4. तस्यात्मजस तुल्यगुणः सिन्धुद्वीपॊ महायशाः सिन्धुद्वीपाच च राजर्षिर बलाकाश्वॊ महाबलः ॥ 4 ॥

  5. वल्लभस तस्य तनयः साक्षाद धर्म इवापरः कुशिकस तस्य तनयः सहस्राक्षसमद्युतिः ॥ 5 ॥

  6. कुशिकस्यात्मजः शरीमान गाधिर नाम जनेश्वरः अपुत्रः स महाबाहुर वनवासम उदावसत ॥ 6 ॥

  7. कन्या जज्ञे सुता तस्य वने निवसतः सुतः नाम्ना सत्यवती नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि ॥ 7 ॥

  8. तां वव्रे भार्गवः शरीमांश चयवनस्यात्मजः परभुः ऋचीक इति विख्यातॊ विपुले तपसि सथितः ॥ 8 ॥

  9. स तां न परददौ तस्मै ऋचीकाय महात्मने दरिद्र इति मत्वा वै गाधिः शत्रुनिबर्हणः ॥ 9 ॥

  10. परत्याख्याय पुनर यान्तम अब्रवीद राजसत्तमः शुल्कं परदीयतां मह्यं ततॊ वेत्स्यसि मे सुताम ॥ 10 ॥

  11. [र] किं परयच्छामि राजेन्द्र तुभ्यं शुल्कम अहं नृप दुहितुर बरूह्य असंसक्तॊ मात्राभूत ते विचारणा ॥ 11 ॥

  12. [गाधि] चन्द्ररश्मिप्रकाशानां हयानां वातरंहसाम एकतः शयाम कर्णानां सहस्रं देहि भार्गव ॥ 12 ॥

  13. [भ] ततः स भृगुशार्दूलश चयवनस्यात्मजः परभुः अब्रवीद वरुणं देवम आदित्यं पतिम अम्भसाम ॥ 13 ॥

  14. एकतः शयाम कर्णानां हयानां चन्द्र वर्चसाम सहस्रं वातवेगानां भिक्षे तवां देव सत्तम ॥ 14 ॥

  15. तथेति वरुणॊ देव आदित्यॊ भृगुसत्तमम उवाच यत्र ते छन्दस तत्रॊत्थास्यन्ति वाजिनः ॥ 15 ॥

  16. धयात मात्रे ऋचीकेन हयानां चन्द्र वर्चसाम गङ्गा जलात समुत्तस्थौ सहस्रं विपुलौजसाम ॥ 16 ॥

  17. अदूरे कन्यकुब्जस्य गङ्गायास तीरम उत्तमम अश्वतीर्थं तद अद्यापि मानवाः परिचक्षते ॥ 17 ॥

  18. तत तदा गाधये तात सहस्रं वाजिनां शुभम ऋचीकः परददौ परीतः शुल्कार्थं जपतां वरः ॥ 18 ॥

  19. ततः स विस्मितॊ राजा गाधिः शापभयेन च ददौ तां समलंकृत्य कन्यां भृगुसुताय वै ॥ 19 ॥

  20. जग्राह पाणिं विधिना तस्य बरह्मर्षिसत्तमः सा च तं पतिम आसाद्य परं हर्षम अवाप ह ॥ 20 ॥

  21. स तुतॊष च विप्रर्षिस तस्या वृत्तेन भारत छन्दयाम आस चैवैनां वरेण वरवर्णिनीम ॥ 21 ॥

  22. मात्रे तत सर्वम आचख्यौ सा कन्या राजसत्तमम अथ ताम अब्रवीन माता सुतां किं चिद अवाङ्मुखीम ॥ 22 ॥

  23. ममापि पुत्रि भर्ता ते परसादं कर्तुम अर्हति अपत्यस्य परदानेन समर्थः स महातपाः ॥ 23 ॥

  24. ततः सा तवरितं गत्वा तत सर्वं परत्यवेदयत मातुश चिकीर्षितं राजन्न ऋचीकस ताम अथाब्रवीत ॥ 24 ॥

  25. गुणवन्तम अपत्यं वै तवं च सा जनयिष्यथः जनन्यास तव कल्याणि मा भूद वै परणयॊ ऽनयथा ॥ 25 ॥

  26. तव चैव गुणश्लाघी पुत्र उत्पत्स्यते शुभे अस्मद वंशकरः शरीमांस तव भराता च वंशकृत ॥ 26 ॥

  27. ऋतुस्नाता च साश्वत्थं तवं च वृक्षम उदुम्बरम परिष्वजेथाः कल्याणि तत इष्टम अवाप्स्यथः ॥ 27 ॥

  28. चरुद्वयम इदं चैव मन्त्रपूतं शुचिस्मिते तवं च सा चॊपयुञ्जीथां ततः पुत्राव अवाप्स्यथः ॥ 28 ॥

  29. ततः सत्यवती हृष्टा मातरं परत्यभाषत यद ऋचीकेन कथितं तच चाचख्यौ चरुद्वयम ॥ 29 ॥

  30. ताम उवाच ततॊ माता सुतां सत्यवतीं तदा पुत्रि मूर्ध्ना परपन्नायाः कुरुष्व वचनं मम ॥ 30 ॥

  31. भर्त्रा य एष दत्तस ते चरुर मन्त्रपुरस्कृतः एतं परयच्छ मह्यं तवं मदीयं तवं गृहाण च ॥ 31 ॥

  32. वयत्यासं वृक्षयॊश चापि करवाव शुचिस्मिते यदि परमाणं वचनं मम मातुर अनिन्दिते ॥ 32 ॥

  33. वयक्तं भगवता चात्र कृतम एवं भविष्यति ततॊ मे तवच चरौ भावः पादपे च सुमध्यमे कथं विशिष्टॊ भराता ते भवेद इत्य एव चिन्तय ॥ 33 ॥

  34. तथा च कृतवत्यौ ते माता सत्यवती च सा अथ गर्भाव अनुप्राप्ते उभे ते वै युधिष्ठिर ॥ 34 ॥

  35. दृष्ट्वा गर्भम अनुप्राप्तां भार्यां स च महान ऋषिः उवाच तां सत्यवतीं दुर्मना भृगुसत्तमः ॥ 35 ॥

  36. वयत्यासेनॊपयुक्तस ते चरुर वयक्तं भविष्यति वयत्यासः पादपे चापि सुव्यक्तं ते कृतः शुभे ॥ 36 ॥

  37. मया हि विश्वं यद बरह्म तवच चरौ संनिवेशितम कषत्रवीर्यं च सकलं चरौ तस्या निवेशितम ॥ 37 ॥

  38. तरिलॊकविख्यात गुणं तवं विप्रं जनयिष्यसि सा च कषत्रं विशिष्टं वै तत एतत कृतं मया ॥ 38 ॥

  39. वयत्यासस तु कृतॊ यस्मात तवया मात्रा तथैव च तस्मात सा बराह्मणश्रेष्ठं माता ते जनयिष्यति ॥ 39 ॥

  40. कषत्रियं तूग्र कर्माणं तवं भद्रे जनयिष्यसि न हि ते तत कृतं साधु मातृस्नेहेन भामिनि ॥ 40 ॥

  41. सा शरुत्वा शॊकसंतप्ता पपात वरवर्णिनी भूमौ सत्यवती राजंश छिन्नेव रुचिरा लता ॥ 41 ॥

  42. परतिलभ्य च सा संज्ञां शिरसा परणिपत्य च उवाच भार्या भर्तारं गाधेयी बराह्मणर्षभम ॥ 42 ॥

  43. परसादयन्त्यां भार्यायां मयि बरह्म विदां वर परसादं कुरु विप्रर्षे न मे सयात कषत्रियः सुतः ॥ 43 ॥

  44. कामं ममॊग्र कर्मा वै पौत्रॊ भवितुम अर्हति न तु मे सयात सुतॊ बरह्मन्न एष मे दीयतां वरः ॥ 44 ॥

  45. एवम अस्त्व इति हॊवाच सवां भार्यां सुमहातपाः ततः सा जनयाम आस जमदग्निं सुतं शुभम ॥ 45 ॥

  46. विश्वामित्रं चाजनयद गॊधेर भार्या यशस्विनी ऋषेः परभावाद राजेन्द्र बरह्मर्षिं बरह्मवादिनम ॥ 46 ॥

  47. ततॊ बराह्मणतां यातॊ विश्वामित्रॊ महातपाः कशत्रियः सॊ ऽपय अथ तथा बरह्म वंशस्य कारकः ॥ 47 ॥

  48. तस्य पुत्रा महात्मानॊ बरह्म वंशविवर्धनाः तपस्विनॊ बरह्म विदॊ गॊत्र कर्ताक्र एव च ॥ 48 ॥

  49. मधुच छन्दश च भगवान देवरातश च वीर्यवान अक्षीणश च शकुन्तश च बभ्रुः कालपथस तथा ॥ 49 ॥

  50. याज्ञवल्क्यश च विख्यातस तथा सथूणॊ महाव्रतः उलूकॊ यमदूतश च तथर्षिः सैन्धवायनः ॥ 50 ॥

  51. कर्ण जङ्घश च भगवान गालवश च महान ऋषिः ऋषिर वज्रस तथाख्यातः शालङ्कायन एव च ॥ 51 ॥

  52. लालाट्यॊ नारदश चैव तथा कूर्च मुखः समृतः वादुलिर मुसलश चैव रक्षॊग्रीवस तथैव च ॥ 52 ॥

  53. अङ्घ्रिकॊ नैकभृच चैव शिला यूपः सितः शुचिः चक्रकॊ मारुतन्तव्यॊ वातघ्नॊ ऽथाल्श्वलायनः ॥ 53 ॥

  54. शयामायनॊ ऽथ गार्ग्यश च जाबालिः सुश्रुतस तथा कारीषिर अथ संश्रुत्यः परपौरव तन्तवः ॥ 54 ॥

  55. महान ऋषिश च कपिलस तथर्षिस तारकायनः तथैव चॊपगहनस तथर्षिश चार्जुनायनः ॥ 55 ॥

  56. मार्गमित्रिर हिरण्याक्षॊ जङ्घारिर बभ्रु वाहनः सूतिर विभूतिः सूतश च सुरङ्गश च तथैव हि ॥ 56 ॥

  57. आराद्धिर नामयश चैव चाम्पेयॊज्जयनौ तथा नवतन्तुर बकनखः शयॊन रतिर एव च ॥ 57 ॥

  58. शयॊ रुहश चारु मत्स्यः शिरीषी चाथ गार्दभिः उज्ज यॊनिरदापेक्षी नारदी च महान ऋषिः विश्वामित्रात्मजाः सर्वे मुनयॊ बरह्मवादिनः ॥ 58 ॥

  59. तन नैष कषत्रियॊ राजन विश्वामित्रॊ महातपाः ऋचीकेनाहितं बरह्म परम एतद युधिष्ठिर ॥ 59 ॥

  60. एतत ते सर्वम आख्यातं तत्त्वेन भरतर्षभ विश्वामित्रस्य वै जन्म सॊमसूर्याग्नितेजसः ॥ 60 ॥

  61. यत्र यत्र च संदेहॊ भूयस ते राजसत्तम तत्र तत्र च मां बरूहि छेत्तास्मि तव संशयान ॥ 61 ॥

Reach this point to mark the section finished.

Continue to अध्याय 5

Previous: अध्याय 3