[य] शतायुर उक्तः पुरुषः शतवीर्यश च वैदिके कस्मान मरियन्ते पुरुषा बाला अपि पितामह ॥ 1 ॥
आयुष्मान केन भवति सवल्पायुर वापि मानवः केन वा लभते कीर्तिं केन वा लभते शरियम ॥ 2 ॥
तपसा बरह्मचर्येण जपैर हॊमैस तथौषधैः जन्मना यदि वाचारात तन मे बरूहि पितामह ॥ 3 ॥
[भ] अत्र ते वर्तयिष्यामि यन मां तवम अनुपृच्छसि अल्पायुर येन भवति दीर्घायुर वापि मानवः ॥ 4 ॥
येन वा लभते कीर्तिं येन वा लभते शरियम यथा च वर्तन पुरुषः शरेयसा संप्रयुज्यते ॥ 5 ॥
आचाराल लभते हयायुर आचाराल लभते शरियम आचारात कीर्तिम आप्नॊति पुरुषः परेत्य चेह च ॥ 6 ॥
दुराचारॊ हि पुरुषॊ नेहायुर विन्दते महत तरसन्ति यस्माद भूतानि तथा परिभवन्ति च ॥ 7 ॥
तस्मात कुर्याद इहाचारं य इच्छेद भूतिम आत्मनः अपि पापशरीरस्य आचारॊ हन्त्य अलक्षणम ॥ 8 ॥
आचार लक्षणॊ धर्मः सन्तश चाचार लक्षणाः साधूनां च यथावृत्तम एतद आचार लक्षणम ॥ 9 ॥
अप्य अदृष्टं शरुतं वापि पुरुषं धर्मचारिणम भूतिकर्माणि कुर्वाणं तं जनाः कुर्वते परियम ॥ 10 ॥
ये नास्तिका निष्क्रियाश च गुरु शास्त्रातिलङ्घिनः अधर्मज्ञा दुराचारास ते भवन्ति गतायुषः ॥ 11 ॥
विशीला भिन्नमर्यादा नित्यं संकीर्ण मैथुनाः अल्पायुषॊ भवन्तीह नरा निरयगामिनः ॥ 12 ॥
सर्वलक्षणहीनॊ ऽपि समुदाचारवान नरः शरद्दधानॊ ऽनसूयुश च शतं वर्षाणि जीवति ॥ 13 ॥
अक्रॊधनः सत्यवादी भूतानाम अविहिंसकः अनसूयुर अजिह्मश च शतं वर्षाणि जीवति ॥ 14 ॥
लॊष्ट मर्दी तृणच छेदी नखखादी च यॊ नरः नित्यॊच्छिष्टः संकुसुकॊ नेहायुर विन्दते महत ॥ 15 ॥
बराह्मे मुहूर्ते बुध्येत धर्मार्थौ चानुचिन्तयेत उत्थायाचम्य तिष्ठेत पूर्वां संध्यां कृताञ्जलिः ॥ 16 ॥
एवम एवापरां संध्यां समुपासीत वाग्यतः नेक्षेतादित्यम उद्यन्तं नास्तं यान्तं कदा चन ॥ 17 ॥
ऋषयॊ दीर्घसंध्यत्वाद दीर्घम आयुर अवाप्नुवन तस्मात तिष्ठेत सदा पूर्वां पश्चिमां चैव वाग्यतः ॥ 18 ॥
ये च पूर्वाम उपासन्ते दविजाः संध्यां न पश्चिमाम सर्वांस तान धार्मिकॊ राजा शूद्र कर्माणि कारयेत ॥ 19 ॥
परदारा न गन्तव्याः सर्ववर्णेषु कर्हि चित न हीदृशम अनायुष्यं लॊके किं चन विद्यते यादृशं पुरुषस्येह परदारॊपसेवनम ॥ 20 ॥
परसाधनं च केशानाम अञ्जनं दन्तधावनम पूर्वाह्ण एव कुर्वीत देवतानां च पूजनम ॥ 21 ॥
पुरीष मूत्रे नॊदीक्षेन नाधितिष्ठेत कदा चन उदक्यया च संभाषां न कुर्वीत कदा चन ॥ 22 ॥
नॊत्सृजेत पुरीषं च कषेत्रे गरामस्य चान्तिके उभे मूत्र पुरीषे तु नाप्सु कुर्यात कदा चन ॥ 23 ॥
पराङ्मुखॊ नित्यम अश्नीयाद वाग्यतॊ ऽननम अकुत्सयन परस्कन्दयेच च मनसा भुक्त्वा चाग्निम उपस्पृशेत ॥ 24 ॥
आयुष्यं पराङ्मुखॊ भुङ्क्ते यशस्यं दक्षिणामुखः धन्यं पश्चान मुखॊ भुङ्क्ते ऋतं भुङ्क्ते उदङ्मुखः ॥ 25 ॥
नाधितिष्ठेत तुषाञ जातु केशभस्म कपालिकाः अन्यस्य चाप्य उपस्थानं दूरतः परिवर्जयेत ॥ 26 ॥
शान्ति हॊमांश च कुर्वीत सावित्राणि च कारयेत निषण्णश चापि खादेत न तु गच्छन कथं चन ॥ 27 ॥
मूत्रं न तिष्ठता कार्यं न भस्मनि न गॊव्रजे ॥ 28 ॥
आर्द्र पादस तु भुञ्जीत नार्द्र पादस तु संविशेत आर्द्र पादस तु भुञ्जानॊ वर्षाणां जीवते शतम ॥ 29 ॥
तरीणि तेजांसि नॊच्छिष्ट आलभेत कदा चन अगिं गां बराह्मणं चैव तथास्यायुर न रिष्यते ॥ 30 ॥
तरीणि तेजांसि नॊच्छिष्ट उदीक्षेत कदा चन सूर्या चन्द्रमसौ चैव नक्षताणि च सर्वशः ॥ 31 ॥
ऊर्ध्वं पराणा हय उत्क्रामन्ति यूनः सथविर आयति परत्युत्थानाभिवादाभ्यां पुनस तान परतिपद्यते ॥ 32 ॥
अभिवादयेत वृद्धांश च आसनं चैव दापयेत कृताञ्जलिर उपासीत गच्छन्तं पृष्ठतॊ ऽनवियात ॥ 33 ॥
न चासीतासने भिन्ने भिन्नं कांस्यं च वर्जयेत नैकवस्त्रेण भॊक्तव्यं न नग्नः सनातुम अर्हति सवप्तव्यं नैव नग्नेन न चॊच्छिष्टॊ ऽपि संविशेत ॥ 34 ॥
उच्छिष्टॊ न सपृशेच छीर्षं सर्वे पराणास तदाश्रयाः केशग्रहान परहारांश च शिरस्य एतान विवर्जयेत ॥ 35 ॥
न पाणिभ्याम उभाभ्यां च कण्डूयेज जातु वैश इरः न चाभीक्ष्णं शिरः सनायात तथास्यायुर न रिष्यते ॥ 36 ॥
शिरःस्नातश च तैलेन नाङ्गं किं चिद उपस्पृशेत तिलपिष्टं न चाश्नीयात तथायुर विन्दते महत ॥ 37 ॥
नाध्यापयेत तथॊच्छिष्टॊ नाधीयीत कदा चन वाते च पूति गन्धे च मनसापि न चिन्तयेत ॥ 38 ॥
अत्र गाथा यमॊद्गीताः कीर्तयन्ति पुरा विदः आयुर अस्य निकृन्तामि परजाम अस्याददे तथा ॥ 39 ॥
य उच्छिष्टः परवदति सवाध्यायं चाधिगच्छति यश चानध्याय काले ऽपि मॊहाद अभ्यस्यति दविजः तस्माद युक्तॊ ऽपय अनध्याये नाधीयीत कदा चन ॥ 40 ॥
परत्य आदित्यं परत्य अनिलं परति गां च परति दविजान ये मेहन्ति च पन्थानं ते भवन्ति गतायुषः ॥ 41 ॥
उभे मूत्र पुरीषे तु दिवा कुर्याद उदङ्मुखः दक्षिणाभिमुखॊ रात्रौ तथास्यायुर न रिष्यते ॥ 42 ॥
तरीन कृशान नावजानीयाद दीर्घम आयुर जिजीविषुः बराह्मणं कषत्रियं सर्पं सर्वे हय आशीविषास तरयः ॥ 43 ॥
दहत्य आशीविषः करुद्धॊ यावत पश्यति चक्षुषा कषत्रियॊ ऽपि दहेत करुद्धॊ यावत सपृशति तेजसा ॥ 44 ॥
बराह्मणस तु कुलं हन्याद धयानेनावेक्षितेन च तस्माद एतत तरयं यत्नाद उपसेवेत पण्डितः ॥ 45 ॥
गुरुणा वैरनिर्बन्धॊ न कर्तव्यः कदा चन अनुमान्यः परसाद्यश च गुरुः करुद्धॊ युधिष्ठिर ॥ 46 ॥
सम्यङ मिथ्या परवृत्ते ऽपि वर्तितव्यं गुराव इह गुरु निन्दा दहत्य आयुर मनुष्याणां न संशयः ॥ 47 ॥
दूराद आवसथान मूत्रं दूरात पादावसेचनम उच्छिष्टॊत्सर्जनं चैव दूरे कार्यं हितैषिणा ॥ 48 ॥
नातिकल्पं नातिसायं न च मध्यं दिने सथिते नाज्ञातैः सह गच्छेत नैकॊ न वृषलैः सह ॥ 49 ॥
पन्था देयॊ बराह्मणाय गॊभ्यॊ राजस्य एव च वृद्धाय भारतप्ताय गर्भिण्यै दुर्बलाय च ॥ 50 ॥
परदक्षिणं च कुर्वीत परिज्ञातान वनस्पतीन चतुष्पथान परकुर्वीत सर्वान एव परदक्षिणान ॥ 51 ॥
मध्यं दिने निशाकाले मध्यरात्रे च सर्वदा चतुष्पथान न सेवेत उभे संध्ये तथैव च ॥ 52 ॥
उपानहौ च वस्त्रं च धृतम अन्यैर न धारयेत बरह्म चारी च नित्यं सयात पादं पादेन नाक्रमेत ॥ 53 ॥
अमावास्यां पौर्णमास्यां चतुर्दश्यां च सर्वशः अष्टम्यां सर्वपक्षाणां बरह्म चारी सदा भवेत ॥ 54 ॥
वृथा मांसं न खादेत पृष्ठमांसं तथैव च आक्रॊशं परिवादं च पैशुन्यं च विवर्जयेत ॥ 55 ॥
नारुं तुदः सयान न नृशंसवादी; न हीनतः परम अभ्याददीत ययास्य वाचा पर उद्विजेत; न तां वदेद रुशतीं पापलॊक्याम ॥ 56 ॥
वाक सायका वदनान निष्पतन्ति; यैर आहतः शॊचति रात्र्यहानि परस्य नामर्मसु ते पतन्ति; तान पण्डितॊ नावसृजेत परेषु ॥ 57 ॥
रॊहते सायकैर विद्धं वनं परशुना हतम वाचा दुरुक्तं बीभत्सं न संरॊहति वाक कषतम ॥ 58 ॥
हीनाङ्गान अतिरिक्ताङ्गान विद्या हीनान वयॊ ऽधिकान रूपद्रविण हीनांश च सत्त्वहीनांश च नाक्षिपेत ॥ 59 ॥
नास्तिक्यं वेद निन्दां च देवतानां च कुत्सनम दवेषस्तम्भाभिमानांश च तैक्ष्ण्यं च परिवर्जयेत ॥ 60 ॥
परस्य दण्डं नॊद्यच्छेत करॊद्धॊ नैनं निपातयेत अन्यत्र पुत्राच छिष्याद वा शिक्षार्थं ताडनं समृतम ॥ 61 ॥
न बराह्मणान परिवदेन नक्षत्राणि न निर्दिशेत तिथिं पक्षस्य न बरूयात तथास्यायुर न रिष्यते ॥ 62 ॥
कृत्वा मूत्र पुरीषे तु रथ्याम आक्रम्य वा पुनः पादप्रक्षालनं कुर्यात सवाध्याये भॊजने तथा ॥ 63 ॥
तरीणि देवाः पवित्राणि बराह्मणानाम अकल्पयन अदृष्टम अद्भिर निर्णिक्तं यच च वाचा परशस्यते ॥ 64 ॥
संयावं कृसरं मांसं शष्कुली पायसं तथा आत्मार्थं न परकर्तव्यं देवार्थं तु परकल्पयेत ॥ 65 ॥
नित्यम अग्निं परिचरेद भिक्षां दद्याच च नित्यदा वाग्यतॊ दन्तकाष्ठं च नित्यम एव समाचरेत न चाभ्युदित शायी सयात परायश्चित्ती तथा भवेत ॥ 66 ॥
माता पितरम उत्थाय पूर्वम एवाभिवादयेत आचार्यम अथ वाप्य एनं तथायुर विन्दते महत ॥ 67 ॥
वर्जयेद दन्तकाष्टानि वर्जनीयानि नित्यशः भक्षयेच छास्त्र दृष्टानि पर्वस्व अपि च वर्जयेत ॥ 68 ॥
उदङ्मुखश च सततं शौचं कुर्यात समाहितः ॥ 69 ॥
अकृत्वा देवता पूजां नान्यं गच्छेत कदा चन अन्यत्र तु गुरुं वृद्धं धार्मिकं वा विचक्षणम ॥ 70 ॥
अवलॊक्यॊ न चादर्शॊ मलिनॊ बुद्धिमत्तरैः न चाज्ञातां सत्रियं गच्छेद गर्भिणीं वा कदा चन ॥ 71 ॥
उदक्शिरा न सवपेत तथा परत्यक्शिरा न च पराक्शिरास तु सवपेद विद्वान अथ वा दक्षिणा शिराः ॥ 72 ॥
न भग्ने नावदीर्णे वा शयने परस्वपेत च नान्तर्धाने न संयुक्ते न च तिर्यक कदा चन ॥ 73 ॥
न नग्नः कर्हि चित सनायान न निशायां कदा चन सनात्वा च नावमृज्येत गात्राणि सुविचक्षणः ॥ 74 ॥
न चानुलिम्पेद अस्नात्वा सनात्वा वासॊ न निर्धुनेत आर्द्र एव तु वासांसि नित्यं सेवेत मानवः सरजश च नावकर्षेत न बहिर धारयेत च ॥ 75 ॥
रक्तमाल्यं न धार्यं सयाच छुक्लं धार्यं तु पण्डितैः वर्जयित्वा तु कमलं तथा कुवलयं विभॊ ॥ 76 ॥
रक्तं शिरसि धार्यं तु तथा वानेयम इत्य अपि काञ्चनी चैव या माला न सा दुष्यति कर्हि चित सनातस्य वर्णकं नित्यम आर्द्रं दद्याद विशां पते ॥ 77 ॥
विपर्ययं न कुर्वीत वाससॊ बुद्धिमान नरः तथा नान्यधृतं धार्यं न चापदशम एव च ॥ 78 ॥
अन्यद एव भवेद वासः शयनीये नरॊत्तम अन्यद रथ्यासु देवानाम अर्चायाम अन्यद एव हि ॥ 79 ॥
परियङ्गुचन्दनाभ्यां च बिल्वेन तगरेण च पृथग एवानुलिम्पेत केसरेण च बुद्धिमान ॥ 80 ॥
उपवासं च कुर्वीत सनातः शुचिर अलंकृतः पर्वकालेषु सर्वेषु बरह्म चारी सदा भवेत ॥ 81 ॥
नालीढया परिहतं भक्षयीत कदा चन तथा नॊद्धृत साराणि पेक्षतां नाप्रदाय च ॥ 82 ॥
न संनिकृष्टॊ मेधावी नाशुचिर न च सत्सु च परतिषिद्धान न धर्मेषु भक्षान भुञ्जीत पृष्ठतः ॥ 83 ॥
पिप्पलं च वटं चैव शणशाकं तथैव च उदुम्बरं न खादेच च भवार्थी पुरुषॊत्तमः ॥ 84 ॥
आजं गव्यं च यन मांसं मायूरं चैव वर्जयेत वर्जयेच छुष्क मांसं च तथा पर्युषितं च यत ॥ 85 ॥
न पाणौ लवणं विद्वान पराश्नीयान न च रात्रिषु दधि सक्तून न भुञ्जीत वृथा मांसं च वर्जयेत ॥ 86 ॥
वालेन तु न भुञ्जीत परश्राद्धं तथैव च सायंप्रातश च भुञ्जीत नान्तराले समाहितः ॥ 87 ॥
वाग्यतॊ नैकवस्त्रश च नासंविष्टः कदा चन भूमौ सदैव नाश्नीयान नानासीनॊ न शब्दवत ॥ 88 ॥
तॊयपूर्वं परदायान्नम अतिथिभ्यॊ विशां पते पश्चाद भुञ्जीत मेधावी न चाप्य अन्यमना नरः ॥ 89 ॥
समानम एकपङ्क्त्यां तु भॊज्यम अन्नं नरेश्वर विषं हालाहलं भुङ्क्ते यॊ ऽपरदाय सुहृज्जने ॥ 90 ॥
पानीयं पायसं सर्पिर दधि सक्तु मधून्य अपि निरस्य शेषम एतेषां न परदेयं तु कस्य चित ॥ 91 ॥
भुञ्जानॊ मनुजव्याघ्रनैव शङ्कां समाचरेत दधि चाप्य अनुपानं वै न कर्तव्यं भवार्थिना ॥ 92 ॥
आचम्य चैव हस्तेन परिस्राव्य तथॊदकम अङ्गुष्ठं चरणस्याथ दक्षिणस्यावसेचयेत ॥ 93 ॥
पाणिं मूर्ध्नि समाधाय सपृष्ट्वा चाग्निं समाहितः जञातिश्रैष्ठ्यम अवाप्नॊति परयॊग कुशलॊ नरः ॥ 94 ॥
अद्भिः पराणान समालभ्य नाभिं पाणितलेन च सपृशंश चैव परतिष्ठेत न चाप्य आर्द्रेण पाणिना ॥ 95 ॥
अङ्गुष्ठस्यान्तराले च बराह्मं तीर्थम उदाहृतम कनिष्ठिकायाःपश्चात तु देव तीर्थम इहॊच्यते ॥ 96 ॥
अङ्गुष्ठस्य च यन मध्यं परदेशिन्याश च भारत तेन पित्र्याणि कुर्वीत सपृष्ट्वापॊ नयायतस तथा ॥ 97 ॥
परापवादं न बरूयान नाप्रियं च कदा चन न मनुः कश चिद उत्पाद्यः पुरुषेण भवार्थिना ॥ 98 ॥
पतितैस तु कथां नेच्छेद दर्शनं चापि वर्जयेत संसर्गं च न गच्छेत तथायुर विन्दते महत ॥ 99 ॥
न दिवा मैथुनं गच्छेन न कन्यां न च बन्धकीम न चास्नातां सत्रियं गच्छेत तथायुर विन्दते महत ॥ 100 ॥
सवे सवे तीर्थे समाचम्य कार्ये समुपकल्पिते तरिः पीत्वापॊ दविः परमृज्य कृतशौचॊ भवेन नरः ॥ 101 ॥
इन्द्रियाणि सकृत सपृश्य तरिर अभ्युक्ष्य च मानवः कुर्वीत पित्र्यं दैवं च वेद दृष्टेन कर्मणा ॥ 102 ॥
बराह्मणार्थे च यच छौचं तच च मे शृणु कौरव परवृत्तं च हितं चॊक्त्वा भॊजनाद्य अन्तयॊस तथा ॥ 103 ॥
सर्वशौचेषु बराह्मेण तीर्थेन समुपस्पृशेत निष्ठीव्य तु तथा कषुत्वा सपृश्यापॊ हि शुचिर भवेत ॥ 104 ॥
वृद्धॊ जञातिस तथा मित्रं दरिद्रॊ यॊ भवेद अपि गृहे वासयितव्यास ते धन्यम आयुष्यम एव च ॥ 105 ॥
गृहे पारावता धन्याः शुकाश च सहसारिकाः गृहेष्व एते न पापाय तथा वै तैलपायिकाः ॥ 106 ॥
उद्दीपकाश च गृध्राश च कपॊता भरमरास तथा निविशेयुर यदा तत्र शान्तिम एव तदाचरेत ॥ 107 ॥
अमङ्गल्यानि चैतानि तथाक्रॊशॊ महात्मनाम महात्मनां च गुह्यानि न वक्तव्यानि कर्हि चित ॥ 108 ॥
अगम्याश च न गच्छेत राजपत्नीः सखीस तथा वैद्यानां बालवृद्धानां भृत्यानां च युधिष्ठिर ॥ 109 ॥
बन्धूनां बराह्मणानां च तथा शारणिकस्य च संबन्धिनां च राजेन्द्र तथायुर विन्दते महत ॥ 110 ॥
बराह्मण सथपतिभ्यां च निर्मितं यन निवेशनम तद आवसेत सदा पराज्ञॊ भवार्थी मनुजेश्वर ॥ 111 ॥
संध्यायां न सवपेद राजन विद्यां न च समाचरेत न भुञ्जीत च मेधावी तथायुर विन्दते महत ॥ 112 ॥
नक्तं न कुर्यात पित्र्याणि भुक्त्वा चैव परसाधनम पानीयस्य करिया नक्तं न कार्या भूतिम इच्छता ॥ 113 ॥
वर्जनीयाश च वै नित्यं सक्तवॊ निशि भारत शेषाणि चावदातानि पानीयं चैव भॊजने ॥ 114 ॥
सौहित्यं च न कर्तव्यं रात्रौ नैव समाचरेत दविजच छेदं न कुर्वीत भुक्त्वा नच समाचरेत ॥ 115 ॥
महाकुलप्रसूतां च परशस्तां लक्षणैस तथा वयःस्थां च महाप्राज्ञ कन्याम आवॊढुम अर्हति ॥ 116 ॥
अपत्यम उत्पाद्य ततः परतिष्ठाप्य कुलं तथा पुत्राः परदेया जञानेषु कुलधर्मेषु भारत ॥ 117 ॥
कन्या चॊत्पाद्य दातव्या कुलपुत्राय धीमते पुत्रा निवेश्याश च कुलाद भृत्या लभ्याश च भारत ॥ 118 ॥
शिरःस्नातॊ ऽथ कुर्वीत दैवं पित्र्यम अथापि च नक्षत्रे न च कुर्वीत यस्मिञ जातॊ भवेन नरः न परॊष्ठपदयॊः कार्यं तथाग्नेये च भारत ॥ 119 ॥
दारुणेषु च सर्वेषु परत्यहं च विवर्जयेत जयॊतिषे यानि चॊक्तानि तानि सर्वाणि वर्जयेत ॥ 120 ॥
पराङ्मुखः शमश्रुकर्माणि कारयेत समाहितः उदङ्मुखॊ वा राजेन्द्र तथायुर विन्दते महत ॥ 121 ॥
परिवादं न च बरूयात परेषाम आत्मनस तथा परिवादॊ न धर्माय परॊच्यते भरतर्षभ ॥ 122 ॥
वर्जयेद वयङ्गिनीं नारीं तथा कन्यां नरॊत्तम समार्षां वयङ्गितां चैव मातुः सवकुलजां तथा ॥ 123 ॥
वृद्धां परव्रजितां चैव तथैव च पतिव्रताम तथातिकृष्ण वर्णां च वर्णॊत्कृष्टां च वर्जयेत ॥ 124 ॥
अयॊनिं च वियॊनिं च न गच्छेत विचक्षणः पिङ्गलां कुष्ठिनीं नारीं न तवम आवॊढुम अर्हसि ॥ 125 ॥
अपस्मारि कुले जातां निहीनां चैव वर्जयेत शवित्रिणां च कुले जातां तरयाणां मनुजेश्वर ॥ 126 ॥
लक्षणैर अन्विता या च परशस्ता या च लक्षणैः मनॊज्ञा दर्शनीया च तां भवान वॊढुम अर्हति ॥ 127 ॥
महाकुले निवेष्टव्यं सदृशे वा युधिष्ठिर अवरा पतिता चैव न गराह्या भूतिम इच्छता ॥ 128 ॥
अग्नीन उत्पाद्य यत्नेन करियाः सुविहिताश च याः वेदेषु बराह्मणैः परॊक्तास ताश च सर्वाः समाचरेत ॥ 129 ॥
न चेर्ष्या सत्रीषु कर्तव्या दारा रक्ष्याश च सर्वशः अनायुष्या भवेद ईर्ष्या तस्माद ईर्ष्यां विवर्जयेत ॥ 130 ॥
अनायुष्यॊ दिवा सवप्नस तथाभ्युदित शायिता परातर निशायां च तथा ये चॊच्छिष्टाः सवपन्ति वै ॥ 131 ॥
पारदार्यम अनायुष्यं नापितॊच्च्छिष्टता तथा यत्नतॊ वै न कर्तव्यम अभ्यासश चैव भारत ॥ 132 ॥
संध्यां न भुञ्जेन न सनायान न पुरीषं समुत्सृजेत परयतश च भवेत तस्यां न च किं चित समाचरेत ॥ 133 ॥
बराह्मणान पूजयेच चापि तथा सनात्वा नराधिप देवांश च परणमेत सनातॊ गुरूंश चाप्य अभिवादयेत ॥ 134 ॥
अनिमन्त्रितॊ न गच्छेत यज्ञं गच्छेत तु दर्शकः अनिमन्त्रिते हय अनायुष्यं गमनं तत्र भारत ॥ 135 ॥
न चैकेन परिव्राज्यं न गन्तव्य तथा निशि अनागतायां संध्यायां पश्चिमायां गृहे वसेत ॥ 136 ॥
मातुः पितुर गुरूणां च कार्यम एवानुशासनम हितं वाप्य अहितं वापि न विचार्यं नरर्षभ ॥ 137 ॥
धनुर्वेदे च वेदे च यत्नः कार्यॊ नराधिप हस्तिपृष्ठे ऽशवपृष्ठे च रथचर्यासु चैव ह यत्नवान भव राजेन्द्र यत्नवान सुखम एधते ॥ 138 ॥
अप्रधृष्यश च शत्रूणां भृत्यानां सवजनस्य च परजापालनयुक्तश च न कषतिं लभते कव चित ॥ 139 ॥
युक्तिशास्त्रं च ते जञेयं शब्दशास्त्रं च भारत गन्धर्वशास्त्रं च कलाः परिज्ञेया नराधिप ॥ 140 ॥
पुराणम इतिहासाश च तथाख्यानानि यानि च महात्मनां च चरितं शरॊतव्यं नित्यम एव ते ॥ 141 ॥
पत्नीं रजस्वलां चैव नाभिगच्छेन न चाह्वयेत सनातां चतुर्थे दिवसे रात्रौ गच्छेद विचक्षणः ॥ 142 ॥
पञ्चमे दिवसे नारी षष्ठे ऽहनि पुमान भवेत एतेन विधिना पत्नीम उपगच्छेत पण्डितः ॥ 143 ॥
जञातिसंबन्धिमित्राणि पूजनीयानि नित्यशः यष्टव्यं च यथाशक्ति यज्ञैर विविधदक्षिणैः अत ऊर्ध्वम अरण्यं च सेवितव्यं नराधिप ॥ 144 ॥
एष ते लक्षणॊद्देश आयुष्याणां परकीर्तितः शेषस तरैविद्य वृद्धेभ्यः परत्याहार्यॊ युधिष्ठिर ॥ 145 ॥
आचारॊ भूतिजनन आचारः कीर्तिवर्धनः आचाराद वर्धते हय आयुर आचारॊ हन्त्य अलक्षणम ॥ 146 ॥
आगमानां हि सर्वेषाम आचारः शरेष्ठ उच्यते आचार परभवॊ धर्मॊ धर्माद आयुर विवर्धते ॥ 147 ॥
एतद यशस्यम आयुष्यं सवर्ग्यं सवस्त्ययनं महत अनुकम्पता सर्ववर्णान बरह्मणा समुदाहृतम ॥ 148 ॥
अनुशासनपर्व · Anushasana Parva
अध्याय 107
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 108