[य] सत्यं कषमां दमं परज्ञां परशंसन्ति पितामह विद्वांसॊ मनुजा लॊके कथम एतन मतं तव ॥ 1 ॥
[भी] अत्र ते वर्तयिष्ये ऽहम इतिहासं पुरातनम साध्यानाम इह संवादं हंसस्य च युधिष्ठिर ॥ 2 ॥
हंसॊ भूत्वाथ सौवर्णस तव अजॊ नित्यः परजापतिः स वै पर्येति लॊकांस तरीन अथ साध्यान उपागमत ॥ 3 ॥
[साध्या] शकुने वयं सम देवा वै साध्यास तवाम अनुयुज्महे पृच्छामस तवां मॊक्षधर्मं भवंश च किल मॊक्षवित ॥ 4 ॥
शरुतॊ ऽसि नः पण्डितॊ धीरवादी; साधु शब्दः पतते ते पतत्रिन किं मन्यसे शरेष्ठतमं दविज तवं; कस्मिन मनस ते रमते महात्मन ॥ 5 ॥
तन नः कार्यं पक्षिवरप्रशाधि; यत कार्याणां मन्यसे शरेष्ठम एकम यत्कृत्वा वै पुरुषः सर्वबन्धैर; विमुच्यते विहगेन्द्रेह शीघ्रम ॥ 6 ॥
[हम्स] इदं कार्यम अमृताशाः शृणॊमि; तपॊ दमः सत्यम आत्माभिगुप्तिः गरन्थीन विमुच्य हृदयस्य सर्वान; परियाप्रिये सवं वशम आनयीत ॥ 7 ॥
नारुन्तुदः सयान न नृशंसवादी; न हीनतः परम अभ्याददीत ययास्य वाचा पर उद्विजेत; न तां वदेद रुशतीं पापलॊक्याम ॥ 8 ॥
वाक सायका वदनान निष्पतन्ति; यैर आहतः शॊचति रात्र्यहानि परस्य नामर्मसु ते पतन्ति; तान पण्डितॊ नावसृजेत परेषु ॥ 9 ॥
परश चेद एनम अतिवाद बानैर; भृशं विध्येच छम एवेह कार्यः संरॊष्यमाणः परतिमृष्यते यः; स आदत्ते सुकृतं वै परस्य ॥ 10 ॥
कषेपाभिमानाद अभिषङ्ग वयलीकं; निगृह्णाति जवलितं यश च मन्युम अदुष्टचेतॊ मुदितॊ ऽनसूयुः; स आदत्ते सुकृतं वै परेषाम ॥ 11 ॥
आक्रुश्यमानॊ न वदामि किं चित; कषमाम्य अहं ताद्यमानश च नित्यम शरेष्ठं हय एतत कषमम अप्य आहुर आर्याः; सत्यं तथैवार्जवम आनृशंस्यम ॥ 12 ॥
वेदस्यॊपनिषत सत्यं सत्यस्यॊपनिषद दमः दमस्यॊपनिषन मॊक्ष एतत सर्वानुशासनम ॥ 13 ॥
वाचॊ वेगं मनसः करॊधवेगं; विवित्सा वेगम उदरॊपस्थ वेगम एतान वेगान यॊ विषहत्य उदीर्णांस; तं मन्ये ऽहं बराह्मणं वै मुनिं च ॥ 14 ॥
अक्रॊधनः करुध्यतां वै विशिष्टस; तथा तितिक्षुर अतितिक्षॊर विशिष्टः अमानुषान मानुषॊ वै विशिष्टस; तथाज्ञानाज जञानवान वै परधानः ॥ 15 ॥
आक्रुश्यमानॊ नाक्रॊशेन मन्युर एव तितिक्षतः आक्रॊष्टारं निर्दहति सुकृतं चास्य विन्दते ॥ 16 ॥
यॊ नात्युक्तः पराह रूक्षं परियं वा; यॊ वा हतॊ न परतिहन्ति धैर्यात पापं च यॊ नेच्छति तस्य हन्तुस; तस्मै देवाः सपृहयन्ते सदैव ॥ 17 ॥
पापीयसः कषमेतैव शरेयसः सदृशस्य च विमानितॊ हतॊ ऽऽकरुष्ट एवं सिद्धिं गमिष्यति ॥ 18 ॥
सदाहम आर्यान निभृतॊ ऽपय उपासे; न मे विवित्सा न चमे ऽसति रॊषः न चाप्य अहं लिप्समानः परैमि; न चैव किं चिद विषमेण यामि ॥ 19 ॥
नाहं शप्तः परतिशपामि किं चिद; दमं दवारं हय अमृतस्येह वेद्मि गुह्यं बरह्म तद इदं वॊ बरवीमि; न मानुषाच छरेष्ठतरं हि किं चित ॥ 20 ॥
विमुच्यमानः पापेभ्यॊ धनेभ्य इव चन्द्रमः विरजः कालम आकाङ्क्षन धीरॊ धैर्येण सिध्यति ॥ 21 ॥
यः सर्वेषां भवति हय अर्चनीय; उत्सेचने सतम्भ इवाभिजातः यस्मै वाचं सुप्रशस्तां वदन्ति; स वै देवान गच्छति संयतात्मा ॥ 22 ॥
न तथा वक्तुम इच्छन्ति कल्यानान पुरुषे गुणान यथैषां वक्तुम इच्छन्ति नैर्गुण्यम अनुयुज्ञकाः ॥ 23 ॥
यस्य वाङ्मनसी गुप्ते सम्यक परनिहिते सदा वेदास तपश च तयागश च स इदं सर्वम आप्नुयात ॥ 24 ॥
आक्रॊशनावमानाभ्याम अबुधाद वर्धते बुधः तस्मान न वर्धयेद अन्यं न चात्मानं विमिंसयेत ॥ 25 ॥
अमृतस्येव संतृप्येद अवमानस्य वै दविजः सुखं हय अवमतः शेते यॊ ऽवमन्ता स नश्यति ॥ 26 ॥
यत करॊधनॊ यजते यद ददाति; यद वा तपस तप्यति यज जुहॊति वैवस्वतस तद धरते ऽसय सर्वं; मॊघः शरमॊ भवति करॊधनस्य ॥ 27 ॥
चत्वारि यस्य दवाराणि सुगुप्तान्य अमरॊत्तमाः उपस्थम उदरं हस्तौ वाक चतुर्थी स धर्मवित ॥ 28 ॥
सत्यं दमं हय आर्जवम आनृशंस्यं; धृतिं तितिक्षाम अभिसेवमानः सवाध्यायनित्यॊ ऽसपृहयन परेषाम; एकान्तशील्य ऊर्ध्वगतिर भवेत सः ॥ 29 ॥
सर्वान एतान अनुचरन वत्सवच चतुरः सतनान न पावनतमं किं चित सत्याद अध्यगमं कव चित ॥ 30 ॥
आचक्षाहं मनुष्येभ्यॊ देवेभ्यः परतिसंचरन सत्यं सवर्गस्य सॊपानं पारावारस्य नौर इव ॥ 31 ॥
यादृशैः संनिवसति यादृशांश चॊपसेवते यादृग इच्छेच च भवितुं तादृग भवति पूरुषः ॥ 32 ॥
यदि सन्तं सेवते यद्य असन्तं; तपस्विनं यदि वा सतेनम एव वासॊ यथा रङ्ग वशं परयाति; तथा स तेषां वशम अभ्युपैति ॥ 33 ॥
सदा देवाः साधुभिः संवदन्ते; न मानुषं विषयं यान्ति दरष्टुम नेन्दुः समः सयाद असमॊ हि वायुर; उच्चावचं विषयं यः स वेद ॥ 34 ॥
अदुष्टं वर्तमाने तु हृदयान्तर पूरुषे तेनैव देवाः परीयन्ते सतां मार्गस्थितेन वै ॥ 35 ॥
शिश्नॊदरे ये ऽभिरताः सदैव; सतेना नरा वाक परुषाश च नित्यम अपेद दॊषान इति तान विदित्वा; दूराद देवाः संपरिवर्जयन्ति ॥ 36 ॥
न वै देवा हीनसत्त्वेन तॊष्याः; सर्वाशिना दुष्कृत कर्मणा वा सत्यव्रता ये तु नराः कृतज्ञा; धर्मे रतास तैः सह संभजन्ते ॥ 37 ॥
अव्याहृतं वयाकृताच छरेय आहुः; सत्यं वदेद वयाहृतं तद दवितीयम धर्मं वदेद वयाहृतं तत तृतीयं; परियंवदेद वयाहृतं तच चतुर्थम ॥ 38 ॥
[साध्या] केनायम आवृतॊ लॊकः केन वा न परकाशते केन तयजति मित्राणि केन सवर्गं न गच्छति ॥ 39 ॥
[हम्स] अनानेनावृतॊ लॊकॊ मात्सर्यान न परकाशते लॊभात तयजति मित्राणि सङ्गात सवर्गं न गच्छति ॥ 40 ॥
[साध्याह] कः सविद एकॊ रमते बराह्मणानां; कः सविद एकॊ बहुभिर जॊषम आस्ते कः सविद एकॊ बलवान दुर्बलॊ ऽपि; कः सविद एषां कलहं नान्ववैति ॥ 41 ॥
[हम्स] पराज्ञ एकॊ रमते बराह्मणानां; पराज्ञ एकॊ बहुभिर जॊषम आस्ते पराज्ञ एकॊ बलवान दुर्बलॊ ऽपि; पराज्ञ एषां कलहं नान्ववैति ॥ 42 ॥
[साध्याह] किं बराह्मणानां देवत्वं किं च साधुत्वम उच्यते असाधुत्वं च किं तेषां किम एषां मानुषं मतम ॥ 43 ॥
[हम्स] सवाध्याय एषां देवत्वं वरतं साधुत्वम उच्यते असाधुत्वं परीवादॊ मृत्युर मानुषम उच्यते ॥ 44 ॥
[भी] संवाद इत्य अयं शरेष्ठः साध्यानां परिकीर्तितः कषेत्रं वै कर्मणां यॊनिः सद्भावः सत्यम उच्यते ॥ 45 ॥
शान्तिपर्व · Shanti Parva
अध्याय 288
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 289