[य] पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद अस्ति वृत्रवधाद एव विवक्षा मम जायते ॥ 1 ॥
जवरेण मॊहितॊ वृत्रः कथितस ते जनाधिप निहतॊ वासवेनेह वज्रेणेति ममानघ ॥ 2 ॥
कथम एष महाप्राज्ञ जवरः परादुरभूत कुतः जवरॊत्पत्तिं निपुनतः शरॊतुम इच्छाम्य अहं परभॊ ॥ 3 ॥
[भी] शृणु राजञ जवरस्येह संभवं लॊकविश्रुतम विस्तरं चास्य वक्ष्यामि यादृशं चैव भारत ॥ 4 ॥
पुरा मेरॊर महाराज शृङ्गं तरैलॊक्यविश्रुतम जयॊतिष्कं नाम सावित्रं सर्वरत्नविभूसितम अप्रमेयम अनाधृष्यं सर्वलॊकेषु भारत ॥ 5 ॥
तत्र देवॊ गिरितते हेमधातुविभूसिते पर्यङ्क इव विभ्राजन्न उपविष्टॊ बभूव ह ॥ 6 ॥
शैलराजसुता चास्य नित्यं पार्श्वे सथिता बभौ तथा देवा महात्मानॊ वसवश च महौजसः ॥ 7 ॥
तथैव च महात्मानाव अश्विनौ भिषजां वरौ तथा वैश्वरणॊ राजा गुह्यकैर अभिसंवृतः ॥ 8 ॥
यक्षाणाम अधिपः शरीमान कैलासनिलयः परभुः अङ्गिरः परमुखाश चैव तथा देवर्षयॊ ऽपरे ॥ 9 ॥
विश्वावसुश च गन्धर्वस तथा नारद पर्वतौ अप्सरॊगणसंघाश च समाजग्मुर अनेकशः ॥ 10 ॥
ववौ शिवः सुखॊ वायुर नाना गन्धवहः शुचिः सर्वर्तुकुसुमॊपेताः पुष्पवन्तॊ महाद्रुमाः ॥ 11 ॥
तथा विद्याधराश चैव सिद्धाश चैव तपॊधनाः महादेवं पशुपतिं पर्युपासन्त भारत ॥ 12 ॥
भूतानि च महाराज नानारूपधराण्य अथ राक्षसाश च महारौद्राः पिशाचाश च महाबलाः ॥ 13 ॥
बहुरूपधरा हृष्टा नाना परहरनॊद्यताः देवस्यानुचरास तत्र तस्थिरे चानलॊपमाः ॥ 14 ॥
नन्दी च भगवांस तत्र देवस्यानुमते सथितः परगृह्य जवलितं शूलं दीप्यमानं सवतेजसा ॥ 15 ॥
गङ्गा च सरितां शरेष्ठा सर्वतीर्थजलॊद्भवा पर्युपासत तं देवं रूपिणी कुरुनन्दन ॥ 16 ॥
एवं स भगवांस तत्र पूज्यमानः सुरर्षिभिः देवैश च सुमहाभागैर महादेवॊ वयतिष्ठत ॥ 17 ॥
कस्य चित तव अथ कालस्य दक्षॊ नाम परजापतिः पूर्वॊक्तेन विधानेन यक्ष्यमाणॊ ऽनवपद्यत ॥ 18 ॥
ततस तस्य मखं देवाः सर्वे शक्रपुरॊगमाः गमनाय समागम्य बुद्धिम आपेदिरे तदा ॥ 19 ॥
ते विमानैर महात्मानॊ जवलितैर जवलनप्रभाः देवस्यानुमते ऽगच्छन गङ्गा दवारम इति शरुतिः ॥ 20 ॥
परस्थिता देवता दृष्ट्वा शैलराजसुता तदा उवाच वचनं साध्वी देवं पशुपतिं पतिम ॥ 21 ॥
भगवन कव नु यान्त्य एते देवाः शक्रपुरॊगमाः बरूहि तत्त्वेन तत्त्वज्ञ संशयॊ मे महान अयम ॥ 22 ॥
[महेष्वर] दक्षॊ नाम महाभागे परजानां पतिर उत्तमः हयमेधेन यजते तत्र यान्ति दिवौकसः ॥ 23 ॥
[उमा] यज्ञम एतं महाभाग किमर्थं नाभिगच्छसि केन व परतिषेधेन गमनं ते न विद्यते ॥ 24 ॥
[महेष्वर] सुरैर एव महाभागे सर्वम एतद अनुष्ठितम यज्ञेषु सर्वेषु मम न भाग उपकल्पितः ॥ 25 ॥
पूर्वॊपायॊपपन्नेन मार्गेण वरवर्णिनि न मे सुराः परयच्छन्ति भागं यज्ञस्य धर्मतः ॥ 26 ॥
[उमा] भगवन सर्वभूतेषु परभवाभ्यधिकॊ गुणैः अजेयश चाप्रधृष्यश च तेजसा यशसा शरिया ॥ 27 ॥
अनेन ते महाभाग परतिषेधेन भागतः अतीव दुःखम उत्पन्नं वेपथुश च ममानघ ॥ 28 ॥
[भी] एवम उक्त्वा तु सा देवी देवं पशुपतिं पतिम तूस्नीं भूताभवद राजन दह्यमानेन चेतसा ॥ 29 ॥
अथ देव्या मतं जञात्वा हृद्गतं यच चिकीर्षितम स समाज्ञापयाम आस तिष्ठ तवम इति नन्दिनम ॥ 30 ॥
ततॊ यॊगबलं कृत्वा सर्वयॊगेश्वरेश्वरः तं यज्ञं सुमहातेजा भीमैर अनुचरैस तदा सहसा घातयाम आस देवदेवः पिनाक धृक ॥ 31 ॥
के चिन नादान अमुञ्चन्त के चिद धासांश च चक्रिरे रुधिरेणापरे राजंस तत्राग्निं समवाकिरन ॥ 32 ॥
के चिद यूपान समुत्पात्य बभ्रमुर विकृताननाः आस्यैर अन्ये चाग्रसन्त तथैव परिचारकान ॥ 33 ॥
ततः स यज्ञॊ नृपते वध्यमानः समन्ततः आस्थाय मृगरूपं वै खम एवाभ्यपतत तदा ॥ 34 ॥
तं तु यज्ञं तथारूपं गच्छन्तम उपलभ्य सः धनुर आदाय बानं च तदान्वसरत परभुः ॥ 35 ॥
ततस तस्य सुरेशस्य करॊधाद अमिततेजसः ललाताल परसृतॊ घॊरः सवेदबिन्दुर बभूव ह ॥ 36 ॥
तस्मिन पतितमात्रे तु सवेदबिन्दौ तथा भुवि परादुर्बभूव सुमहान अग्निः कालानलॊपमः ॥ 37 ॥
तत्र चाजायत तदा पुरुषः पुरुषर्षभ हरस्वॊ ऽतिमात्ररक्ताक्षॊ हरि शमश्रुर विभीसनः ॥ 38 ॥
ऊर्ध्वकेशॊ ऽतिलॊमाङ्गः शयेनॊलूकस तथैव च करालः कृष्ण वर्णश च रक्तवासास तथैव च ॥ 39 ॥
तं यज्ञं स महासत्त्वॊ ऽदहत कक्षम इवानलः देवाश चाप्य अद्रवन सर्वे ततॊ भीता दिशॊ दश ॥ 40 ॥
तेन तस्मिन विचरता पुरुषेण विशां पते पृथिवी वयचलद राजन्न अतीव भरतर्षभ ॥ 41 ॥
हाहाभूते परवृत्ते तु नादे लॊकभयंकरे पितामहॊ महादेवं दर्शयन परत्यभासत ॥ 42 ॥
भवतॊ ऽपि सुराः सर्वे भागं दास्यन्ति वै परभॊ करियतां परतिसंहारः सर्वदेवेश्वर तवया ॥ 43 ॥
इमा हि देवताः सर्वा ऋषयश च परंतप तव करॊधान महादेव न शान्तिम उपलेभिरे ॥ 44 ॥
यश चैष पुरुषॊ जातः सवेदात ते विबुधॊत्तम जवरॊ नामैष धर्मज्ञ लॊकेषु परचरिष्यति ॥ 45 ॥
एकीभूतस्य न हय अस्य धारणे तेजसः परभॊ समर्था सकला पृथ्वी बहुधा सृज्यताम अयम ॥ 46 ॥
इत्य उक्तॊ बरह्मणा देवॊ भागे चापि परकल्पिते भगवन्तं तथेत्य आह बरह्माणम अमितौजसम ॥ 47 ॥
परां च परीतिम अगमद उत्स्मयंश च पिनाक धृक अवाप च तदा भागं यथॊक्तं बरह्मणा भवः ॥ 48 ॥
जवरं च सर्वधर्मज्ञॊ बहुधा वयसृजत तदा शान्त्य अर्थं सर्वभूतानां शृणु तच चापि पुत्रक ॥ 49 ॥
शीर्षाभितापॊ नागानां पर्वतानां शिला जतुः अपां तु नीलिकां विद्यान निर्मॊकं भुजगेषु च ॥ 50 ॥
खॊरकः सौरभेयाणाम ऊसरं पृथिवीतले पशूनाम अपि धर्मज्ञ दृष्टिप्रत्यवरॊधनम ॥ 51 ॥
रन्ध्रागतम अथाश्वानां शिखॊद्भेदश च बर्हिणम नेत्ररॊगः कॊकिलानां जवरः परॊक्तॊ महात्मना ॥ 52 ॥
अब्जानां पित्त भेदश च सर्वेषाम इति नः शरुतम शुकानाम अपि सर्वेषां हिक्किका परॊच्यते जवरः ॥ 53 ॥
शार्दूलेष्व अथ धर्मज्ञ शरमॊ जवर इहॊच्यते मानुषेषु तु धर्मज्ञ जवरॊ नामैष विश्रुतः मरणे जन्मनि तथा मध्ये चाविशते नरम ॥ 54 ॥
एतन माहेश्वरं तेजॊ जवरॊ नाम सुदारुणः नमस्यश चैव मान्यश च सर्वप्रानिभिर ईश्वरः ॥ 55 ॥
अनेन हि समाविष्टॊ वृत्रॊ धर्मभृतां वरः वयजृम्भत ततः शक्रस तस्मै वज्रम अवासृजत ॥ 56 ॥
परविश्य वज्रॊ वृत्रं तु दारयाम आस भारत दारितश च सवज्रेण महायॊगी महासुरः जगाम परमस्थानं विष्णॊर अमिततेजसः ॥ 57 ॥
विष्णुभक्त्या हि तेनेदं जगद वयाप्तम अभूत पुरा तस्माच च निहतॊ युद्धे विष्णॊ सथानम अवाप्तवान ॥ 58 ॥
इत्य एष वृत्रम आश्रित्य जवरस्य महतॊ मया विस्तरः कथितः पुत्र किम अन्यत परब्रवीमि ते ॥ 59 ॥
इमां जवरॊत्पत्तिम अदीनमानसः; पथेत सदा यः सुसमाहितॊ नरः विमुक्तरॊगः स सुखी मुदा युतॊ; लभेत कामान स यथा मनीसितान ॥ 60 ॥
शान्तिपर्व · Shanti Parva
अध्याय 274
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 275