[वयास] पृच्छतस तव सत पुत्र यथावद इह तत्त्वतः सांख्यन्यायेन संयुक्तं यद एतत कीर्तितं मया ॥ 1 ॥
यॊगकृत्यं तु ते कृत्स्नं वर्तयिष्यामि तच छृणु एकत्वं बुद्धिमनसॊर इन्द्रियाणां च सर्वशः आत्मनॊ धयायिनस तात जञानम एतद अनुत्तमम ॥ 2 ॥
तद एतद उपशान्तेन दान्तेनाध्यात्म शीलिना आत्मारामेण बुद्धेन बॊद्धव्यं शुचि कर्मणा ॥ 3 ॥
यॊगदॊषान समुच्छिद्य पञ्च यान कवयॊ विदुः कामं करॊधं च लॊभं च भयं सवप्नं च पञ्चमम ॥ 4 ॥
करॊधं शमेन जयति कामं संकल्पवर्जनात सत्त्वसंसेवनाद धीरॊ निद्राम उच्छेत्तुम अर्हति ॥ 5 ॥
धृत्या शिश्नॊदरं रक्षेत पाणि पादं च चक्षुषा चक्षुः शरॊत्रे च मनसा मनॊ वाचं च कर्मणा ॥ 6 ॥
अप्रमादाद भयं जह्याल लॊभं पराज्ञॊपसेवनात एवम एतान यॊगदॊषाञ जयेन नित्यम अतन्द्रितः ॥ 7 ॥
अग्नींश च बराह्मणांश चार्चेद देवताः परनमेत च वर्जयेद रुषितां वाचं हिंसा युक्तां मनॊऽनुगाम ॥ 8 ॥
बरह्मतेजॊमयं शुक्रं यस्य सर्वम इदं रसः एकस्य भूतं भूतस्य दवयं सथावरजङ्गमम ॥ 9 ॥
धयानम अध्ययनं दानं सत्यं हरीर आर्जवं कषमा शौचम आहारसंशुद्धिर इन्द्रियाणां च निग्रहः ॥ 10 ॥
एतैर विवर्धते तेजः पाप्मानं चापकर्षति सिध्यन्ति चास्य सर्वार्था विज्ञानं च परवर्तते ॥ 11 ॥
समः सर्वेषु भूतेषु लब्धालब्धेन वर्तयन धूतपाप्मा तु तेजस्वी लघ्व आहारॊ जितेन्द्रियः कामक्रॊधौ वशे कृत्वा निनीसेद बरह्मणः पदम ॥ 12 ॥
मनसश चेन्द्रियाणां च कृत्वैकाग्र्यं समाहितः पराग रात्रापररात्रेषु धारयेन मन आत्मना ॥ 13 ॥
जन्तॊः पञ्चेन्द्रियस्यास्य यद एकं छिद्रम इन्द्रियम ततॊ ऽसय सरवति परज्ञा दृतेः पादाद इवॊदकम ॥ 14 ॥
मनस तु पूर्वम आदद्यात कुमीनान इव मत्स्यहा ततः शरॊत्रं ततश चक्षुर जिह्वां घराणं च यॊगवित ॥ 15 ॥
तत एतानि संयम्य मनसि सथापयेद यतिः तथैवापॊह्य संकल्पान मनॊ हय आत्मनि धारयेत ॥ 16 ॥
पञ्च जञानेन संधाय मनसि सथापयेद यतिः यदैतान्य अवतिष्ठन्ते मनः सस्थानि चात्मनि परसीदन्ति च संस्थाय तदा बरह्म परकाशते ॥ 17 ॥
विधूम इव दीप्तार्चिर आदित्य इव दीप्तिमान वैद्युतॊ ऽगनिर इवाकाशे पश्यत्य आत्मानम आत्मना सर्वं च तत्र सर्वत्र वयापकत्वाच च दृश्यते ॥ 18 ॥
तं पश्यन्ति महात्मानॊ बराह्मणा ये मनीषिणः धृतिमन्तॊ महाप्राज्ञाः सर्वभूतहिते रताः ॥ 19 ॥
एवं परिमितं कालम आचरन संशितव्रतः आसीनॊ हि रहस्य एकॊ गच्छेद अक्षरसात्म्यताम ॥ 20 ॥
परमॊहॊ भरम आवर्तॊ घराणश्रवण दर्शने अद्भुतानि रसस्पर्शे शीतॊष्णे मारुताकृतिः ॥ 21 ॥
परतिभाम उपसर्गांश चाप्य उपसंगृह्य यॊगतः तांस तत्त्वविद अनादृत्य सवात्मनैव निवर्तयेत ॥ 22 ॥
कुर्यात परिचयं यॊगे तैकाल्यं नियतॊ मुनिः गिरिशृङ्गे तथा चैत्ये वृक्षाग्रेषु च यॊजजेत ॥ 23 ॥
संनियम्येन्द्रियग्राहं गॊष्ठे भान्द मना इव एकाग्रश चिन्तयेन नित्यं यॊगान नॊद्वेजयेन मनः ॥ 24 ॥
येनॊपायेन शक्येत संनियन्तुं चलं मनः तं तं युक्तॊ निषेवेत न चैव विचलेत ततः ॥ 25 ॥
शून्या गिरिगुहाश चैव देवतायतनानि च शून्यागाराणि चैकाग्रॊ निवासार्थम उपक्रमेत ॥ 26 ॥
नाभिष्वजेत परं वाचा कर्मणा मनसापि वा उपेक्षकॊ यताहारॊ लब्धालब्धे समॊ भवेत ॥ 27 ॥
यश चैनम अभिनन्देत यश चैनम अपवादयेत समस तयॊश चाप्य उभयॊर नाभिध्यायेच छुभाशुभम ॥ 28 ॥
न परहृष्येत लाभेषु नालाभेषु च चिन्तयेत समः सर्वेषु भूतेषु सधर्मा मातरिश्वनः ॥ 29 ॥
एवं सर्वात्मनः साधॊः सर्वत्र समदर्शिनः सॊ मासान नित्ययुक्तस्य शब्दव्रह्मातिवर्तते ॥ 30 ॥
वेदनार्ताः परजा दृष्ट्वा समलॊक्षाश्म काञ्चनः एतस्मिन निरतॊ मार्गे विरमेन न विमॊहितः ॥ 31 ॥
अपि वर्णाव अकृष्टस तु नारी वा धर्मकाङ्क्षिणी ताव अप्य एतेन मार्गेण गच्छेतां परमां गतिम ॥ 32 ॥
अजं पुराणम अजरं सनातनं; यद इन्द्रियैर उपलभते नरॊ ऽचलः अनॊर अनीयॊ महतॊ महत्तरं; तदात्मना पश्यति युक्तात्मवान ॥ 33 ॥
इदं महर्षेर वचनं महात्मनॊ; यथावद उक्तं मनसानुदृश्य च अवेक्ष्य चेयात परमेष्ठि सात्म्यतां; परयान्ति यां भूतगतिं मनीषिणः ॥ 34 ॥
शान्तिपर्व · Shanti Parva
अध्याय 232
Reach this point to mark the section finished.
Continue to अध्याय 233